دفاع مشروع : اصل بر این است که لطمه و صدمه رساندن به دیگری جرم است و مرتکب مجازات خواهد شد اما این اصل مانند سایر اصول حقوقی استثناء دارد و بدین شرح است که اگر مرتکب در راستای دفاع از خود به دیگری آسیب‌زده باشد، عمل وی مباح است و هیچ جرمی انجام نداده است . بعبارت دیگر دفاع مشروع سبب کیفر نخواهد شد که البته این نهاد دارای شرایطی میباشد ، توضیحات تکمیلی توسط وکیل کیفری در ادامه.

دفاع مشروع

شرایط دفاع مشروع

برای تحقق دفاع مشروع شرایط زیر لازم است :

  1. رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز ضرورت داشته باشد.
  2. دفاع مستند به قرائن معقول باشد.یعنی بین صدمه‌ی احتمالی ناشی از تعرض و صدمه‌ای که برای پرهیز از آن ضروری است ارتباط منطقی وجود داشته باشد.
  3. تجاوز به سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.
  4. توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملا ممکن نباشد و یا مداخله‌ی آنان در دفع تجاوز و خطر موثر واقع نشود.

شرایط تجاوز

الف)غیرقانونی بودن تجاوز . بطور مثال مقاومت در مقابل مامور دولتی جایز نیست .

ب)فقدان تحریک قبل از تجاوز . بطور مثال کسی که به عنف وارد حریم خانه دیگری شده است نمیتواند در برابر صاحب خانه به دفاع مشروع استناد کند.

ج)فعلیت تجاوز و نهایتا قریب‌الوقوع بودن آن . اگر کسی با چاقو به دیگری حمله کند و طرف مقابل چاقو را از دست او بگیرد و او را بکشد دفاع مشروع نیست چون پس از گرفتن چاقو فعلیت خطر منتفی میشود.

د)غیرقابل دفع بودن تجاوزکسی که مورد حمله واقع میشود با امکان فرار مجبور به فرار نیست بلکه با وجود شرایط دفاع میتواند دفاع کند.

موضوع تجاوز در دفاع‌ مشروع :

الف) دفاع از نفس

وقتی به تن یا جان حمله شود شخص میتواند در مقام دفاع عملی را که لازم باشد ، انجام دهد.

ب)دفاع از ناموس

منظور از ناموس ، زنان خانواده و وابسته به فرد و رعایت حریم آنان از نظر موازین اخلاقی و مذهبی است . تعرض به ناموس بصورت تجاوز به زنان خانواده اعم از همسر ، مادر ، خواهر و دختر که بصورت لکه‌دار نمودن عفت و عصمت آنان است.

ج) دفاع از مال

د)آزادی تن

شخص میتواند در مقابل محدود‌کردن آزادی تن خود نیز دفاع کند . بطور مثال دفاع در مقابل آدم‌ ربایی یا توقیف غیرقانونی

ضوابط دفاع از ناموس :

تجاوز باید غیرقانونی و از طریق رابطه‌ی نامشروع باشد و اینکه متجاوز باید قصد شهوت‌رانی و لطمه وارد ساختن به حیثیت خانوادگی داشته باشد . تجاوز باید بصورت جسمی و فیزیکی بعمل آید .

آثار دفاع مشروع :

در صورت جمع‌بودن تمام شرایط دفاع مشروع از علل موجهه جرم بوده است و باعث مباح شدن عمل میشود. بنابراین مرتکب نه مسئولیت‌کیفری دارد و نه ‌ مسئولیت مدنی . در موارد دفاع مشروع دیه نیز ساقط است جز در مورد دفاع در مقابل تهاجم دیوانه که دیه از بیت‌المال پرداخت میشود.

آیا دفاع از دیگری در زمره دفاع مشروع قرار میگیرد ؟

بله اما در صورتیکه شخصی که مورد حمله قرار گرفته است از نزدیکان مدافع باشد و مسئولیت دفاع از وی برعهده دفاع‌کننده باشد و در نهایت شخص مورد حمله ناتوان از دفاع باشد.

آیا مقاومت در برابر مامور نیروی انتظامی شامل دفاع مشروع میشود؟

اگر مامور از حدود وظیفه‌اش خارج شده است و همچنین وجود دلائل و قرائنی که شخص را بیمناک کند که عمل مامور انتظامی موجب قتل یا جرح یا تعرض به عرض و ناموس یا مال خواهد شد مقاومت شخص دفاع مشروع است در غیر اینصورت عمل وی جرم میباشد.

اثبات عدم رعایت شرایط دفاع بر عهده‌ی کیست ؟

هرگاه اصل دفاع محرز باشد ولی رعایت شرایط آن محرز نباشد ، اثبات عدم رعایت شرایط دفاع بر عهده‌ی مهاجم است.