نکاتی درباره جرائم پزشکی
جرایم پزشکی از جمله مسائلی هستند که با پیشرفت علم پزشکی و افزایش ارتباط مستقیم پزشکان با بیماران، بیش از گذشته مورد توجه قانون گذار قرار گرفته اند. بر اساس تغییرات قانون مجازات اسلامی، مسئولیت پزشکان دچار اصلاحاتی شده و نحوه رسیدگی به جرایم ناشی از قصور پزشکی نیز شکل دقیق تری به خود گرفته است.
در قانون تعزیرات حکومتی، برخی از جرایم پزشکی ممکن است در صلاحیت دادگاه انقلاب قرار گیرند و برخی دیگر در دادسرای عمومی و انقلاب مورد رسیدگی واقع شوند. در شهر تهران، دادسرای ناحیه 19 مرجع اختصاصی رسیدگی به جرایم پزشکی و دارویی است و پس از صدور کیفرخواست، پرونده بر اساس نظر دادستان به دادگاه انقلاب یا دادگاه کیفری دو ارسال میشود.
نکات مهم جرائم پزشکی
مطابق آنچه در مشاوره حقوقی جرایم پزشکی نیز بیان کرده ایم، بررسی این نوع جرایم نیازمند مراجعه به دو ماده کلیدی از قانون مجازات اسلامی است که دیدگاه قانونگذار نسبت به مسئولیت کیفری پزشک را روشن میکند.
ماده 158 قانون مجازات اسلامی
ماده 158 قانون مجازات اسلامی اقدام مجرمانه و جرائم پزشک را در صورتی قابل مجازات نمیداند که :
الف – عمل پزشکی مشروع باشد
ب- با رضایت شخص یا نمایندگان یا اولیا فرد بیمار باشد مگر موارد فوری
ج- نظامات دولتی و موازین فنی و علمی رعایت شده باشد .
ماده 495 قانون مجازات اسلامی
ا
بر اساس این ماده، در صورتی که اقدام پزشک موجب صدمه بدنی یا دیه شود، اصل بر مسئولیت پزشک است مگر اینکه:
الف) مطابق مقررات و اصول فنی اقدام کرده یا پیش از درمان از بیمار برائت گرفته باشد.
ب) یا اینکه ثابت شود مرتکب تقصیر نشده است.
بررسی توامان این دو ماده نشان می دهد که قانونگذار در مواردی بین رضایت بیمار، رعایت موازین پزشکی و برائتنامه نوعی تداخل قائل شده است. با این حال، در عمل مهمترین ملاک، وجود یا عدم وجود تقصیر پزشک است. اگر پزشک بتواند ثابت کند که درمان را با رعایت اصول علمی انجام داده، حتی بدون اخذ رضایت نیز ممکن است از مسئولیت کیفری معاف شود. در صورت بروز اختلاف، تشخیص نهایی بر عهده کمیسیونهای تخصصی پزشکی قانونی خواهد بود.
به هر ترتیب آنچه مسلم است جرائم پزشکی در عمل صرفاً با قصور پزشک در ارتباط است؛ فارغ از این امر که جهت درمان رضایت و یا برائت اخذ شده باشد و یا خیر. چرا که در این فروض ممکن است پزشک اعلام نماید درمان از دید ایشان به علت فوریت امر ضروری بوده و امکان اخذ رضایت و یا برائت نا ممکن بوده فلذا در این موارد موضوع جرم به پزشکی قانونی و کمیسیون های مربوطه ارجاع میگردد که مشخص شود پزشک معالج در روند درمان مرتکب تقصیر شده است یا خیر . ضمن آنکه همانطور که در مقاله وکیل مطالبه ورود خسارت توضیح داده ایم، انواع خسارات اصولا قابل مطالبه هستند.
مسئولیت پزشکان در دو بخش حقوقی و کیفری قابل تقسیم میباشد. آنچه در این مقاله به ان پرداخته شده، مسئولیت کیفری و یا همان جرم ناشی از قصور پزشکی میباشد.
روند رسیدگی
رسیدگی به این نوع جرایم معمولا با شکایت شخص آسیب دیده یا اولیای دم به شرح زیر آغاز می شود:
شاکی با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی و ثبت شکایت، پرونده را در دادسرای عمومی و انقلاب مطرح میکند.
بازپرس پس از بررسی مستندات، در صورت وجود دلایل کافی، پرونده را به کمیسیون پزشکی قانونی ارجاع میدهد.
کمیسیون با بررسی مدارک و پرونده درمانی، نظر خود را درباره وجود یا عدم وجود قصور اعلام میکند.
در صورت تایید قصور، پرونده با صدور کیفرخواست به دادگاه کیفری دو یا حسب مورد یک ارسال میشود.
چنانچه سو نیت پزشک احراز شود و آسیب واردشده عمدی باشد، امکان اعمال مجازاتهای سنگین تر از دیه من جمله قصاص نیز وجود دارد.
البته در حین رسیدگی در مواردی پرونده به کمیسیون هیئت پنج نفره نیز ارجاع میگردد. مشخص است. ضمنا در صورت اثبات تقصیر ضمن اخذ قرار تامین کیفری اخرین دفاع از پزشک اخذ میگردد و با صدور قرار جلب به دادرسی و تایید ان توسط دادیار اظهار نظر با کیفرخواست صادره از دادستان پرونده به دادگاه کیفری 1 یا 2 ارجاع میگردد.
مدارک مورد نیاز
همان طور که در مقالات قبلی نیز اشاره شد طرح شکایت مانند طرح دادخواست از طریق دفاتر قضایی امکان پذیر است؛ پس در ابتدا شاکی میبایست برابر قانون اقدام به ثبت نام در سامانه ابلاغ الکترونیکی بنماید . و از این طریق کلیه اظهارنامه ها و ابلاغات از طریق سامانه ثنا به صورت الکترونیکی برای ایشان ارسال میگردد .
در خصوص شکایت نسبت به قصور پزشکی ارائه کارت ملی یا کارت شناسایی معتبر الزامی بوده وشاکی میبایست نخست دلایل ورود خسارت و یا ورود صدمه بدنی به خود را مطابق نظریه پزشکی قانونی و یا مدارک پزشکی اثبات نماید و سپس اثبات تقصیر پزشک معالج را در کمیسون پزشکی مربوطه درخواست نماید .
بدیهی است مقام محترم تحقیق با توجه به دلایل و مستندات موجود اقدامات مربوط به ارجاع پرونده به کمیسیون را انجام خواهد داد .
با توجه به این امر که طرح شکایت و پیگیری ان نیازمند تبهر و تخصص لازم دراین امر میباشد، بهره مندی از تخصص وکیل پایه یک دادگستری جهت موفقیت موثر و مفید خواهد بود. در جهت مشاوره حقوقی با وکیل دادگستری میتوانید به صفحه مربوطه مراجعه نمایید.
پرسش های مهم
در حالتی که تجویز اشتباه پزشک باعث مرگ بیمار شود چه مجازاتی برای وی به همراه خواهد داشت؟
در این حالت، رفتار پزشک ممکن است مصداق قتل غیر عمد یا شبه عمد باشد. مجازات آن میتواند شامل حبس، پرداخت دیه و حتی ابطال پروانه پزشکی باشد.
یا پزشک باید بیمار را از عوارض دارو مطلع کند؟
بله پزشک وظیفه دارد بیمار را از تمامی عوارض دارو یا عملی که قرار به انجام است را اطلاع دهد و در صورت عدم انجام اطلاع رسانی بیمار حق دارد ه دلیل نقض حقوق حود، از پزشک شکایت کند.
در صورتی که پزشک دارویی را برای بیمار تجویز کند که برای وی مضر باشد این عمل جرم است یا خیر؟
اگر تجویز دارو بر اثر سهل انگاری یا عمد پزشک انجام شود و موجب آسیب گردد، جرم محسوب میشود و پزشک ممکن است به مجازات کیفری و پرداخت خسارت محکوم شود.
