خیارات مختص عقد بیع : طبق قانون، 3خیار وجود دارند که تنها در عقد بیع جاری میشوند و در هیچ قرارداد دیگری ورود پیدا نخواهند کرد. البته عقد بیع علاوه براین 3خیار، خیارات دیگری نیز در آن راه خواهد داشت.
خیار مجلس
خیار مجلس از خیارات مختص عقد بیع میباشد؛ بدین معنا که خریدار و فروشنده تا زمانی که در مجلس قرارداد حضور دارند و یا بعد از خارج شدن از مجلس قرارداد تا زمانی که از یکدیگر جدا نشدهاند، میتوانند بدون هرگونه دلیل موجهی قرارداد را بر هم زنند.
موارد عدم وجود خیار مجلس
در بیع صرف یعنی خرید و فروش طلا و نقره با یکدیگر و در حالتی که فروشنده و خریدار با مکاتبه با یکدیگر معامله مینمایند، خیار مجلس وجود ندارد.
اگر یکی از فروشنده یا خریدار در مجلس قرارداد فوت کند، خیار مجلس از بین خواهد رفت؛ زیرا جدایی فروشنده و خریدار واقع گردیده است مگر آنکه بعنوان مثال اگر فروشنده فوت کرد، تمام ورثه فروشنده در مجلس قرارداد حضور داشته باشند که در اینصورت خیار مجلس ازبین نمیرود.
خیار مجلس در معامله فضولی
اگر شخصی بصورت فضولی مال دیگری را بفروشد، خیار مجلس ایجاد نخواهد شد؛ زیرا اگر مالک بعداً بخواهد آن را تنفیذ کند، مجلس قرارداد بهمخورده است و فضول و خریدار از یکدیگر جدا گشتهاند مگر آنکه مالک در همان مجلس انعقاد قرارداد فضولی حضور داشته باشد و بعد از آنکه فضول ملک او را فروخت، مالک در همان مجلس قرارداد را تنفیذ کند و فسخ قرارداد تنفیذ شده را به استناد خیار مجلس اعلام نماید.
خیار حیوان
به موجب قانون، اگر در عقد بیع، مورد معامله حیوان باشد، مشتری تا 3روز از حین عقد بیع میتواند قرارداد را فسخ کند و حیوان را مسترد و وجه پرداختی را پسبگیرد. اگرچه حیوان بیمار نیز نباشد. پس خیار حیوان ویژه عقد بیع است و اگر بعنوان مثال دو حیوان با یکدیگر معاوضه شوند یا شخصی حیوان خود را به دیگری در قبال فلان مبلغ، صلح نماید، خیار حیوان ایجاد نخواهد شد.
مشخصه های حیوان برای اعمال خیار حیوان
خیار حیوان فقط در مورد حیوانی ایجاد میشود که زنده باشد نه مرده و آن حیوان نیز باید حیوان مشخص و معین باشد. بنابراین اگر شخصی 20کیلو ماهی زنده را بصورت نامعین و کلی به دیگری بفروشد، برای خریدار خیار حیوان نخواهد بود.
خیار تأخیر ثمن
خیار تاخیر ثمن مخصوص عقد بیع است و در سایر قراردادها ایجاد نمیشود. این خیار فقط به فروشنده اختصاص دارد؛ بدین معنا که اگر مشتری مبلغ را نپردازد، فروشنده میتواند یا از طریق دادگاه وجه را از خریدار مطالبه کند و یا اینکه تحت شرایط خاص خیار تأخیر ثمن، عقد بیع را فسخ کند.
شرایط ایجاد خیار تاخیر ثمن:
- عقد بیع بصورت صحیح و نافذ بین فروشنده و خریدار بسته شده باشد. پس اگر قراردادی که بین دو طرف بسته شده است، تعهد به انعقاد عقد بیع(مانند قولنامه) باشد نه خود عقد بیع، خیار تأخیر ثمن ایجاد نخواهد شد.
- مورد معامله باید مشخص و معین باشد و نه براساس جنس، مقدار و وصف بفروش برسد. بطورمثال فروش فلان خانه یا زمین معین. بنابراین فروش 100دستگاه تلفن همراه هوشمند که به تولید نرسیده است و صرفاً جنس و مقدار و وصف آن در قرارداد ذکر میشود تا در آینده تحویل داده شود و در چنین قراردادی، خریدار مبلغ را به فروشنده پرداخت نکند، فروشنده خیار تأخیر ثمن ندارد بلکه باید از طریق دادگاه ثمن را از خریدار مطالبه نماید.
- نباید برای پرداخت وجه یا تسلیم مورد معامله موعدی در قرارداد تعیین شده باشد.
- ظرف 3روز از تاریخ عقد بیع، نه فروشنده تمام مورد معامله را به مشتری تسلیم کرده باشد و نه خریدار تمام وجه را به فروشنده پرداخت نموده باشد. پس اگر فروشنده، قسمتی از مورد معامله را به خریدار بدهد یا مشتری بخشی از وجه را به فروشنده بپردازد، بازهم فروشنده میتواند قرارداد را فسخ کند.
آیا خیار حیوان مختص خریدار و مورد معامله است یا فروشنده زمانی که به جای وجه پرداختی، حیوان باشد، میتواند از خیار حیوان استفاده کند؟
به نظر دکتر کاتوزیان، اگر در عقد بیع، عوض وجه پرداختی، حیوان داده شود، فروشنده نیز خیار حیوان دارد.
در خیار تأخیر ثمن اگر خریدار ظرف 3روز وجه پرداختی را آورد ولی فروشنده امتناع کرد، خیار تأخیر ثمن کماکان پابرجاست؟
خیر؛ خیار تأخیر ثمن از بین خواهد رفت.
