وکیل جرایم انتخاباتی | انواع، مجازات و مراجع رسیدگی : فرایند برگزاری انتخابات در هر کشور، نماد مردم سالاری و رکن اساسی مشروعیت حاکمیت است. با این حال، هر چقدر اهمیت انتخابات بیشتر باشد، لزوم پیشگیری و برخورد با تخلفات و جرایم انتخاباتی نیز پر رنگ تر می شود. در نظام حقوقی ایران، قانون گذار برای صیانت از سلامت انتخابات، اقدام به جرم انگاری برخی رفتارهای مخرب کرده و ضمانت اجرا های کیفری، اداری و حتی محرومیت های سیاسی برای آن ها در نظر گرفته است.
در این مقاله، با نگاهی جامع به این موضوع، بررسی می کنیم که جرایم انتخاباتی چیست، انواع تخلفات انتخاباتی کدام اند، مجازات ها چه هستند و کدام مرجع به آن رسیدگی می کند.
جرایم انتخاباتی چیست؟
جرایم انتخاباتی، به مجموعه ای از رفتار های مجرمانه ای گفته می شود که سلامت، امنیت، مشروعیت یا نتیجه انتخابات را دچار خدشه می کنند. این جرایم معمولاً در بازه زمانی خاصی (قبل، حین یا بعد از رأی گیری) رخ می دهند و مستقیماً بر نتایج انتخابات، حقوق رأی دهندگان، و اصل بی طرفی تأثیر می گذارند.
مطابق قانون مجازات اسلامی و قوانین خاص انتخاباتی (قانون انتخابات مجلس، ریاست جمهوری، شورا ها)، این اعمال مجرمانه تعریف شده و برای هر یک مجازاتی مشخص در نظر گرفته شده است.
انواع تخلفات انتخاباتی
بر اساس رویه قضایی و متون قانونی، انواع تخلفات انتخاباتی به چند دسته کلی تقسیم می شوند:
- تبلیغات غیرقانونی انتخابات مانند تبلیغ در زمان ممنوعه، استفاده از امکانات دولتی، یا تخریب رقبا
- خرید و فروش رأی به صورت پرداخت پول یا وعده های مادی به رأی دهندگان
- جعل، تقلب یا دستکاری در آرای انتخاباتی
- استفاده غیرقانونی از منابع عمومی برای تبلیغ
- اخلال در نظم مراکز رأی گیری یا تهدید مردم
- سوء استفاده از سمت و مقام در جهت هدایت رأی مردم
- ثبت نام غیرقانونی افراد فاقد صلاحیت یا دو بار رأی دادن
مجازات خرید و فروش رأی
یکی از جرایم پر تکرار در انتخابات، خرید و فروش رأی است. قانون گذار در ماده ۳۳ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مقرر کرده:
خرید و فروش رأی جرم است و مرتکب به شش ماه تا یک سال حبس یا سه میلیون تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود.
علاوه بر آن، در صورت تکرار یا سازمان یافتگی تخلف، مجازات ها می تواند تشدید شود. همچنین کاندیدایی که در جریان خرید رأی نقش داشته باشد، ممکن است رد صلاحیت شده یا نتایج انتخاباتش ابطال شود.
تبلیغات غیرقانونی انتخابات
بر اساس قانون، تبلیغات انتخاباتی فقط در بازه زمانی مشخص شده توسط شورای نگهبان یا وزارت کشور مجاز است. خارج از این زمان، هرگونه تبلیغ جرم تلقی می شود. سایر مصادیق تبلیغ غیر قانونی عبارت اند از:
- تبلیغ در مکان های دولتی یا عبادی
- توزیع شب نامه یا محتوای تخریبی علیه دیگر داوطلبان
- نصب بنر بدون مجوز
- استفاده از امکانات عمومی و دولتی برای تبلیغات
- استفاده از فضای مجازی برای تخریب رقبا
تخلفات کاندیدا ها در انتخابات
تخلفات کاندیداها در انتخابات معمولاً مشمول موارد زیر است:
- ارائه وعده های غیرقانونی یا غیرقابل تحقق
- اعمال نفوذ بر هیأت های اجرایی یا نظارت
- استفاده از سمت دولتی برای پیشبرد اهداف تبلیغاتی
- عدم شفاف سازی منابع مالی تبلیغات
- شرکت در فعالیت های قوم گرایانه یا تحریک احساسات مذهبی و محلی برای جلب رأی
چنانچه تخلف کاندیدا محرز شود، هیات نظارت بر انتخابات می تواند او را از رقابت حذف کند یا حتی نتیجه انتخابات را باطل اعلام نماید.
ماده قانونی مربوط به جرایم انتخاباتی
مهم ترین ماده قانونی مربوط به جرایم انتخاباتی عبارت اند از:
- ماده ۶۶ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی
- ماده ۳۳ همان قانون (در خصوص خرید و فروش رأی)
- ماده ۶۹ قانون انتخابات ریاست جمهوری
- ماده ۶۲ قانون انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا
- ماده ۹ قانون مجازات انتشار و افشای اسناد محرمانه (در صورت افشای اطلاعات انتخاباتی)
این قوانین در کنار قانون مجازات اسلامی (مواد عمومی درباره جعل، تهدید، نشر اکاذیب و…) چارچوب کیفری جرایم انتخاباتی را تشکیل می دهند.
مرجع رسیدگی به تخلفات انتخاباتی
پاسخ به این سوال که مرجع رسیدگی به تخلفات انتخاباتی کجاست بستگی به نوع تخلف دارد:
- تخلفات کیفری: رسیدگی در صلاحیت دادسراها و دادگاه های عمومی کیفری است.
- تخلفات اداری یا سیاسی: هیأت های نظارت شورای نگهبان، هیأت اجرایی یا ستاد انتخابات وزارت کشور.
تخلفات مربوط به تأیید یا ابطال نتیجه: شورای نگهبان در انتخابات مجلس و ریاست جمهوری، وزارت کشور و هیأت نظارت مرکزی در انتخابات شورا ها.
در برخی موارد، دادسرا ها به صورت ویژه شعبی برای رسیدگی سریع به جرایم انتخاباتی در زمان انتخابات تشکیل می دهند.
نقش فضای مجازی در جرایم انتخاباتی
در سال های اخیر، شبکه های اجتماعی به بستری برای ارتکاب برخی از جرایم انتخاباتی مانند تخریب رقبا، انتشار شایعات، تبلیغات زود هنگام یا تحریک احساسات عمومی تبدیل شده اند. پلیس فتا و دادسرای جرایم رایانه ای به این موارد رسیدگی می کند.
تفاوت جرم و تخلف در انتخابات
همه رفتار های نادرست در انتخابات، جرم تلقی نمی شوند. برای مثال:
- نصب بنر تبلیغاتی خارج از مکان مجاز: تخلف اداری است
- تهدید رأی دهنده یا جعل کارت رأی: جرم کیفری است
این تفکیک از جهت نوع مجازات و مرجع رسیدگی اهمیت فراوانی دارد.
وکیل نادری در کنار شماست
شفافیت، سلامت و بی طرفی در انتخابات، از اصول بنیادین نظام سیاسی سالم است. جرایم انتخاباتی می توانند این اصول را تهدید کنند و از همین رو قانون گذار با دقت و شدت نسبت به آن ها واکنش نشان داده است. شهروندان، داوطلبان، عوامل اجرایی و ناظران، همه باید از حدود و مقررات قانونی آگاه باشند تا فرآیند انتخابات با کمترین چالش برگزار شود. در صورت مواجهه با اتهام یا طرح شکایت، مشاوره حقوقی با وکیل متخصص در زمینه جرایم انتخاباتی بسیار مؤثر است.
برای آشنایی بیشتر با موضوعات مرتبط، پیشنهاد می کنیم مقاله های مجازات های جرایم سیاسی ، اقدام علیه امنیت کشور و افشای اسناد دولتی محرمانه را در سایت وکیل نادری مطالعه کنید.
سوالات مهم
آیا وعده شغلی به مردم در جریان انتخابات جرم است؟
بله، اگر وعده بدون مبنای قانونی و برای جلب رأی باشد، می تواند تحت عنوان تطمیع رأی دهندگان تلقی شود.
آیا تبلیغ در فضای مجازی هم مشمول قانون است؟
بله، تبلیغات باید فقط در بازه مجاز انتخاباتی انجام شود و محتوای آن باید قانونی باشد.
اگر فردی شکایت کند که رأی او را جعل کرده اند، کجا باید مراجعه کند؟
باید به دادسرای عمومی محل اخذ رأی یا به هیأت نظارت و اجرایی حوزه انتخابیه مراجعه کند.
