روش ایجاد حق انتفاع
ایجاد حق انتفاع همواره با بستن قرارداد است. بدین نحو که یک طرف قرارداد(مالک) اجازه استفاده به دیگر طرف قرارداد(منتفع) میدهد تا از مال او استفاده کند. همچنین برای شخصی که هنوز متولد نشده است هم میتوان چنین قراردادی منعقد نمود. در این حالت مالک حق انتفاع را به منتفع میدهد و میگوید بعد از فوت تو برای فرزندانت باشد. این در حالی است که منتفع هنوز ازدواج نکرده است تا فرزندی داشته باشد.
ویژگی مال مورد حق انتفاع
حق انتفاع باید در مالی داده شود که با اولین استفاده از بین نرود. پس مالی مانند مواد خوراکی و آشامیدنی را نمیتوان جهت حق انتفاع به دیگری داد مگر اینکه آن مال مصرفشدنی جهت استفاده غیرمعمولی به منتفع داده شود. بطورمثال بهروز میوههای لوکسی مانند آناناس و نارگیل که خریداری کرده است، صرف نمایش جلوی مهمانان به شهروز جهت استفاده میدهد.
تکالیف منتفع
منتفع باید به شکلی از مال استفاده کند و نگاهداری نماید که مالک به او گفته است و اگر مالک مطلبی را قید نکرده است طبق عرف این کار را انجام دهد. بطورمثال بهروز گوشی هوشمند خود را به شهروز جهت استفاده میدهد و قید میکند که در هنگام شارژ گوشی، از آن استفاده نکند تا موجب خرابی باطری آن شود.
بنابراین اولویت در طرز استفاده و نگاهداری با گفته مالک است. اگر در این حالت مال در دست منتفع، بدون هیچ تقصیر منتفع، نابود شود منتفع مسئول نیست ولی اگر منتفع تقصیر کرد یعنی کاری را انجام داد که نباید انجام میداد و مثلاً شهروز در حین شارژ از گوشی استفاده کرد و موجب خرابی باطری شد، ضامن خسارتی است که بر مال وارد میکند.
مخارج استفاده از حق
هزینه حفظ و نگاهداری از مال مورد حق انتفاع با مالک است و هزینه استفاده از آن با منتفع است. بطورمثال هزینههای تعمیر خانه بردوش مالک است اما شارژ ساختمان با منتفع است.
موارد زوال حق انتفاع:
1. تلف شدن مال
اگر تمام مال نابود شود، حق انتفاع کلاً از بین میرود و اگر بخشی از مال نابود شود، حق انتفاع در قسمت باقیمانده همچنان برقرار است. بعلاوه اینکه تلف چه واقعی باشد و چه حکمی، حق انتفاع از بین میرود. در تلف واقعی خود مال نابود میشود مانند خرابی خانه در اثر زلزله اما در تلف حکمی مال واقعاً از بین نرفته است ولی قانونگذار از مالک سلب مالکیت کرده است مانند مصادره شدن مال به حکم دادگاه.
2. خیار شرط
بدین مفهوم که مالک شرط نموده باشد که اگر خواست ظرف مدت معینی قرارداد را فسخ و مال خود را مسترد کند.
3. اعراض
یعنی منتفع بصورت یکجانبه حق استفاده از منفعت مال را از خود ساقط کند و مال را به مالک برگرداند.
انتقال حق انتفاع:
منتفع میتواند حق انتفاع خود را به دیگری واگذار کند اما مالک نیز میتواند با قید 2شرط حق انتقال را یا از بین ببرد یا محدود کند:
سلب حق انتقال
مالک از منتفع سلب حق انتقال کند.
شرط مباشرت
بعنوان مثال مالک به منتفع شرط کرده است که فقط خودش از خانه استفاده کند. در اینصورت اگر منتفع به دیگری اجازه سکونت بدهد، مالک میتواند قرارداد خود را با او فسخ کند.
آیا تقصیر منتفع باعث از بین رفتن حق انتفاع او میشود؟
خیر
آیا میتوان برای نطفهای که در رحم مادر منعقد شده است، قرارداد حق انتفاع تشکیل داد؟
چنانچه حمل، نطفهی او منعقد شده باشد، میتوان به او حق انتفاع داد و بعد از اینکه زنده متولد شد، حق انتفاع تثبیت خواهد شد.
آیا مال مشاع را میتوان مورد حق انتفاع قرار داد؟
بله؛ چه مال مفروز باشد یعنی تمام شش دانگ آن متعلق به مالک باشد و چه مشاع باشد، میتواند مورد حق انتفاع قرار گیرد.
