در نظام حقوقی ایران، یکی از چالش بر انگیزترین مسائل پس از طلاق، موضوع حق ملاقات با فرزند است. والدینی که از هم جدا شده اند، هر یک حق دارند با فرزند خود ارتباط عاطفی داشته باشند و قانون نیز از این حق حمایت میکند. اما حدود و شرایط این ملاقات چگونه تعیین می شود؟ ضمانت اجرای آن چیست؟ و در چه مواردی دادگاه می تواند این حق را محدود کند؟ در این مقاله تمامی جنبه های قانونی و عملی ملاقات با فرزند را بررسی می کنیم.
مشاوره حقوقی ملاقات فرزند
مطابق ماده 1174 قانون مدنی، هر یک از والدین که حضانت فرزند به او واگذار نشده است، حق ملاقات با طفل خود را دارد. این حق، صرفاً برای پدر یا مادر نیست؛ بلکه خود کودک نیز حق قانونی و شرعی دارد تا والدین و بستگان خود را ملاقات کند. با این حال، به دلیل صغر سن، طفل نمی تواند مستقلاً این حق را مطالبه نماید و دادگاه خانواده بهعنوان نماینده حاکم شرع در این باره تصمیمگیری می کند.
بنابراین در زمان صدور حکم ملاقات، قاضی موظف است علاوه بر خواست والدین، مصلحت طفل را نیز در نظر بگیرد. ممکن است در مواردی قاضی تشخیص دهد ملاقات با یکی از والدین، به سلامت روحی یا جسمی کودک لطمه می زند؛ در این حالت، برای حفظ مصلحت طفل، حق ملاقات را موقتاً یا دائماً محدود می کند.
به عنوان مثال، کودکی که مادرش دچار اعتیاد است، ممکن است با اجازه دادگاه و در حضور مددکار اجتماعی، حق ملاقات کنترل شده داشته باشد. این نشان می دهد اصل بر حفظ رابطه عاطفی میان والد و فرزند است، مگر آنکه خلاف مصلحت طفل ثابت شود.
نحوه طرح دادخواست ملاقات با فرزند
دادخواست ملاقات با فرزند معمولاً توسط یکی از والدین علیه دیگری در دادگاه خانواده مطرح می شود. اگر حضانت طفل با مادر باشد، پدر می تواند تقاضای ملاقات نماید و بالعکس.
در این نوع دعاوی، محل طرح دعوا معمولاً دادگاه خانواده محل اقامت خوانده (یعنی والد دارنده حضانت) است. با این حال، مادر می تواند برای سهولت، دعوا را در محل اقامت خود نیز مطرح کند.
مدت و زمان ملاقات نیز توسط دادگاه و متناسب با شرایط تعیین می شود. به طور معمول، زمان ملاقات بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت در هفته در نظر گرفته می شود (مثلاً آخر هفتهها). در موارد خاص، دادگاه می تواند دستور دهد ملاقات در محیطی مشخص مانند مراکز بهزیستی یا مکانهای تعیین شده از سوی مددکار انجام شود.
دستور موقت برای ملاقات فرزند
از آنجا که روند رسیدگی ممکن است زمان بر باشد، والد خواهان می تواند دستور موقت ملاقات از دادگاه تقاضا کند. در صورت پذیرش، دادگاه تا زمان صدور رأی نهایی، به صورت موقت زمان و مکان مشخصی را برای ملاقات تعیین می کند.
البته باید دانست دستور موقت ضمانت اجرایی کیفری ندارد و اگر طرف مقابل از اجرای آن خودداری کند، اجرای حکم معمولاً از طریق جلب فوری انجام نمی شود مگر در موارد نادر و با دستور ویژه قاضی.
ضمانت اجرای حق ملاقات
ضمانت اجرای عدم رعایت حکم ملاقات در دو قانون پیش بینی شده است:
1. ماده 632 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات): هر یک از والدینی که مانع اجرای حکم ملاقات شود، به حبس درجه ۷ محکوم خواهد شد.
2. ماده 54 قانون حمایت خانواده 1391: در صورت تخلف از دستور دادگاه، بار اول مجازات جزای نقدی درجه ۸ و در صورت تکرار، حداکثر مجازات قانونی اعمال می شود.
البته مطابق سیاست های جدید قضایی، این نوع مجازات ها معمولاً به مجازات جایگزین حبس تبدیل می شود. در نتیجه، اجرای حکم بیشتر جنبه مدنی و اخلاقی دارد تا کیفری، مگر در صورت تکرار تخلف یا اثبات سوءنیت.
روند رسیدگی به پرونده ملاقات فرزند
1. ثبت دادخواست: از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سامانه ثنا.
2. ارجاع به دادگاه خانواده: بررسی دلایل و مستندات هر یک از طرفین.
3. احراز مصلحت طفل: دادگاه با بررسی وضعیت روحی، سنی، تحصیلی و خانوادگی کودک تصمیم می گیرد.
4. صدور رأی: تعیین روز، ساعت و محل ملاقات و نحوه اجرای آن.
5. حق تجدید نظرخواهی: هر یک از والدین ظرف ۲۰ روز می توانند نسبت به رأی صادره در دادگاه تجدیدنظر استان اعتراض کنند.
مدارک لازم برای طرح دعوای ملاقات فرزند
- اصل یا تصویر سند نکاح و طلاق یا مدارک مثبته زوجیت
- شناسنامه و کارت ملی والدین و فرزند
- گواهی ثبت نام در سامانه ثنا
- دلایل و مستندات مبنی بر امتناع طرف مقابل از ملاقات
- در صورت وجود، حکم حضانت قبلی یا توافق نامه والدین
توصیه می شود برای تسریع در روند دادرسی و جلوگیری از بروز تعارض های بعدی، والدین از طریق وکیل دادگستری متخصص در دعاوی خانواده اقدام نمایند تا تمام حقوق قانونی آنان حفظ شود.
دعوت به مشاوره با مؤسسه وکیل نادری
مسائل مربوط به ملاقات با فرزند از پیچیده ترین دعاوی خانوادگی است و تصمیم گیری درباره مصلحت طفل نیازمند آگاهی دقیق از رویه قضایی و قوانین مرتبط است.
مجموعه حقوقی وکیل نادری با در اختیار داشتن وکلای متخصص در دعاوی خانواده و حضانت فرزند، آماده ارائه مشاوره تخصصی و پیگیری پرونده شما از مرحله تنظیم دادخواست تا اجرای حکم است. پیش از هر اقدامی با کارشناسان حقوقی ما مشورت کنید تا بهترین مسیر حقوقی را انتخاب نمایید. جهت کسب اطلاعات بیشتر توصیه می شود مقاله وکیل حضانت فرزند و 3 نکته قبل از اقدام آن را در سایت وکیل نادری مطالعه نمایید.
سوالات متداول
۱. آیا می توان حق ملاقات را از والد سلب کرد؟
بله، در صورتی که دادگاه تشخیص دهد ملاقات به مصلحت طفل نیست (مثلاً والد دچار اعتیاد یا رفتار خطرناک است)، می تواند این حق را موقتاً یا دائماً سلب کند.
۲. آیا پدربزرگ یا مادربزرگ هم میتوانند تقاضای ملاقات کنند؟
بله، در صورت فوت یکی از والدین یا در موارد خاص، اقوام نزدیک مانند پدربزرگ، مادربزرگ یا خواهر و برادر می توانند با اجازه دادگاه تقاضای ملاقات نمایند.
۳. اگر والد حضانت دار مانع ملاقات شود، چه باید کرد؟
می توان با ارائه دادخواست اجرای حکم ملاقات و در صورت لزوم شکایت کیفری طبق مواد 632 قانون مجازات و 54 قانون حمایت خانواده اقدام کرد.
6 پاسخ
با سلام مدت چهار ماه است که از همسرم بنا به درخواست وی بصورت تفاوقی جداشدیم پدر طول زندگی مشترکشان صاحب سه فرزند شدیم بنا به حکم دادگاه محترم حضانت فرزندان پسر بامن است و دخترم که شانزده سال دارد از سن حضانت خارج است وبخواسته خودش با من زندگی میکند در طول این چهار ماه همسرم برای دیدن فرزندان و گاهی به اسرار من به محل سکونتم مراجعه میکردند نظر به اینکه فرزندانم میلی به ملاقات مادرشان هفته ایی یک روز را ندارند و همسرم بطور کلی قطع رابطه کرده است و دیگر به محل سکونتم به خواسته اینجانب نمی آیند و همین امر باعث شکایت از اینجانب از سوی همسرم با دادخواست عدم ملاقات فرزندان از سوی پدر شده اند میخواستم اگر لطف کنید راهنمایی نمایید که این شکایت قابل پیگیری هست و نظر دادگاه و حکم دادگاه این حق را به من میدهد که بدلیل ملاقات واثرات آن بر روحیه فرزندان وآسیب روحی به فرزندانم مانع ملاقات شوم
در صورتی که زن و شوهر از یکدیگر جدا شده باشند و بنابر حکم دادگاه تکلیف ملاقات طفل مشخص شده باشد هیچ یک از والدین نمیتوانند از حکم دادگاه تخطی کنند و مانع ملاقات شوند.
در صورت منع از ملاقات، از طریق هر یک از والدین قابل پیگیری قانونی است.
اگر هر یک از والدین قصد داشته باشند مانع ملاقات شوند باید از طریق دادگاه اقدام کنند و نمیتوانند خودسرانه این عمل را انجام دهند.
سلام
اگر بنابر نظر قاضی ساعت و روز تحویل فرزند مشخص شده باشه اما پدر برای دریافت فرزند حاضر نشه تکلیف چیه؟
با درود
باید گواهی عدمحضور پدر را اخذ نماید ودر صورت تمایل درخواست تغییر ساعت ملاقات و یا لغوملاقات را مطرح نمایید.
س بنده به مدت 3ماه با همسرم اختلاف پیدا کردیم دلیل اختلاف ما هم …مادر خانمم بود .بالاخره شکایت علیه من و پروندها بخاطر نتوانستن اثبات .مختومه شده و حتی یک مرتبه من به دادگاه جهت دفاعیه نرفتم .جناب قاضی ازش مدرک و دلیل خواسته تا سیر مراحل قانونی تکمیل بشه .ولی متاسفانه .مدرک و دلیل نداشته پرونده مختومه شده ..الان هر چه مردم داری میکنیم بلانسبت همون خری که سوار هستند .سوارند.الان.همسر به درک من برای فرزندانم دیوانه شدم امروز یک نفری گفت برو دادخواست موقت یک هفته ملاقات بنویس و انجام دادم بنظر شما دادگاه من و همسرم را میخواهد یا نه نامه میدهد به کلانتری تا فرزندانم را بگیرد به موعد یک هفته ..بنده را در این زمینه راهنمایی کنید ممنونم
با درود
در خصوص ملاقات فرزند تعیین نحوه زمان و مکان منوط به تصمیم دادگاه است و البته رعایت مصلحت طفل پس در اینموارد هیچ مشاوره قطعی وجود ندارد و نمیتوان بصورت دقیق رای را پیش بینی نمود فلذا با ارائه دادخواست و دفاعیه اثبات نمایید که مصلحت فرزندان در ملاقات به چه کیفیتی می باشد.