تعریف نفقه
مطابق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی، نفقه شامل تمام نیاز های متعارف و متناسب با وضعیت زن است؛ مانند خوراک، پوشاک، مسکن، اثاث منزل، هزینههای شخصی، بهداشتی و درمانی که بر اساس ضرورت تعیین می شود.
در مقابل پرداخت نفقه، تمکین عام و خاص بر عهده زوجه است. در صورت عدم تمکین بدون عذر موجه، زن مستحق دریافت نفقه نیست و در این حالت طبق شرع «ناشزه» محسوب می شود.
انواع نفقه
- نفقه در دوران نامزدی و عقد
در دوران عقد، زن در صورتی مستحق نفقه است که از شوهر تمکین کند. اگر زن آمادگی تمکین داشته باشد اما مرد مقدمات شروع زندگی را فراهم نکند، نفقه همچنان تعلق می گیرد.
در غیر این صورت، در نبود آمادگی برای تمکین، نفقه قابل مطالبه نیست. البته اثبات تمکین در این مرحله معمولاً فرآیندی زمان بر دارد.
- نفقه گذشته
بر اساس نظر اداره حقوقی قوه قضاییه، نفقه دین مالی است که مشمول مرور زمان نمی شود. بنابراین زن می تواند نفقه گذشته را نیز مطالبه کند.
اثبات عدم پرداخت نفقه بر عهده خواهان (زوجه) است.
- نفقه زوجه شاغل یا متمکن
اشتغال یا تمکن مالی زن مانع دریافت نفقه نیست. تنها در صورت خود داری از تمکین بدون عذر موجه، نفقه ساقط می شود. نفقه از حقوق ذاتی زن در نکاح دائم است و بدون توجه به وضعیت مالی او باید پرداخت گردد.
- نفقه در زمان بیماری یا بارداری
در صورت بیماری یا ناتوانی زوجه، نفقه همچنان برقرار است. فقه اسلامی بیماری و بارداری را از موانع شرعی تمکین نمی داند؛ بنابراین مرد مکلف به پرداخت نفقه در این دوران است.
نکات مهم در مشاوره حقوقی نفقه
نفقه فقط در ازدواج دائم واجب است. در عقد موقت، نفقه به زن تعلق نمی گیرد مگر آنکه در عقد شرط شده باشد. زوجه می تواند تا زمان دریافت کامل مهریه از انجام وظایف زناشویی خودداری کند (حق حبس). در این حالت، عدم تمکین مانع دریافت نفقه نیست.
البته استفاده افراطی از این حق، در حالی که هدف صرفاً فشار بر شوهر باشد، از نظر اخلاقی ناپسند است هرچند از نظر قانونی مجاز محسوب می شود.
ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه
امتناع از پرداخت نفقه دو پیامد دارد:
۱. شکایت کیفری ترک انفاق طبق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱
۲. دادخواست حقوقی مطالبه نفقه گذشته و حال
چالش های رایج در دعاوی نفقه
- استناد مرد به عدم تمکین زن برای فرار از پرداخت نفقه
- انتقال اموال توسط زوج برای جلوگیری از توقیف
- نبود اموال از سوی مرد حتی پس از صدور حکم، که روند اجرا را دشوار می کند
روند طرح شکایت کیفری ترک انفاق
بر اساس ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده، هر مردی که با وجود توان مالی از پرداخت نفقه خودداری کند، در صورتی که زن از وظایف خود کوتاهی نکرده باشد، به حبس یا جزای نقدی درجه شش محکوم می شود.
این ماده شامل سایر افراد واجب النفقه مانند والدین و فرزندان نیز هست. شکایت ترک انفاق باید توسط وکیل خانواده در دادسرای صالح مطرح شود.
روند طرح دادخواست حقوقی نفقه
مطابق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی و ماده ۴۷ قانون حمایت خانواده، زوجه می تواند دادخواست حقوقی مطالبه نفقه را در دادگاه خانواده یا شورای حل اختلاف مطرح کند.
دادگاه معمولاً پرونده را برای تعیین میزان نفقه به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع می دهد و پس از صدور رأی، واحد اجرای احکام موظف به محاسبه و پیگیری پرداخت می شود.
در صورت عدم پرداخت نفقه بیش از شش ماه، موضوع می تواند از موارد عسر و حرج تلقی شود و زن می تواند درخواست طلاق یا اجرای وکالت در طلاق را مطرح نماید.
مدارک لازم برای مطالبه نفقه
- اصل سند ازدواج (نکاح نامه)
- مدارک شناسایی معتبر
- ثبت نام در سامانه ثنا (ابلاغ الکترونیکی)
در صورت تمایل به تسریع در روند دادرسی، حضور وکیل متخصص نفقه توصیه می شود. مؤسسه وکیل نادری با وکلای مجرب در زمینه خانواده آماده ارائه خدمات کامل در طرح دعاوی نفقه، ترک انفاق و مشاوره حقوقی مرتبط است.
دعوت به مشاوره با مؤسسه وکیل نادری
برای جلوگیری از تضییع حقوق مالی و تعیین دقیق استراتژی طرح دعوی، مشورت با وکیل پایه یک دادگستری متخصص در دعاوی خانواده ضروری است. مؤسسه حقوقی وکیل نادری آماده ارائه مشاوره تلفنی، آنلاین و حضوری در زمینه نفقه، مهریه و سایر حقوق مالی زوجه است. توصیه می شود جهت کسب اطلاعات بیشتر مقالات روش ها و راهکار های مطالبه نفقه و وکیل خانواده را در سایت مجموعه حقوقی وکیل نادری مطالعه نمایید.
سوالات موکلین
نفقه در ازدواج موقت به چه صورت است؟
در عقد موقت، نفقه واجب نیست مگر اینکه در عقد شرط شده باشد.
ایا تفقه برای زن دوم هم واجب است؟
بله، اگر مرد چند همسر دائم داشته باشد، موظف است به همه آن ها نفقه بپردازد.
در حالتی که زن جدا از شوهر زندگی کند تکلیف نفقه جیست؟
اگر زن بدون عذر موجه منزل مشترک را ترک کند، نفقه ندارد. اما در صورت داشتن عذر موجه یا حکم دادگاه، نفقه به او تعلق می گیرد.
