نکاتی درباره رد ترکه
پس از فوت هر شخص، دارایی و بدهی او به وراث منتقل می شود. این انتقال ممکن است منجر به سود یا زیان برای ورثه شود. اگر بدهی متوفی از دارایی او بیشتر باشد، وراث ممکن است با بار سنگین پرداخت دیون مواجه شوند. در چنین مواردی تنها راه قانونی برای رهایی از این مسئولیت، اعلام رد ترکه است. در این مقاله به بررسی مفهوم، مراحل و آثار رد ترکه طبق قانون امور حسبی ایران می پردازیم.
مفهوم ماترک و ضرورت رد ترکه
طبق شرع و قانون، پس از فوت هر شخص، کلیه حقوق، اموال و مطالبات او به ورثه منتقل می شود. اما همان گونه که دارایی متوفی به ورثه می رسد، بدهی او نیز منتقل می شود.
به مجموعه دارایی ها و بدهی های متوفی ماترک گفته می شود. اگر دارایی متوفی بیش از بدهی باشد، تقسیم میان وراث انجام می شود. ولی اگر بدهی از دارایی بیشتر باشد، وراث باید تصمیم بگیرند که آیا مسئولیت پرداخت دیون را می پذیرند یا خیر. در چنین حالتی تنها راه قانونی برای عدم تعهد به بدهی، رد ترکه است.
آیا وراث موظف به پرداخت بدهی متوفی هستند؟
اصل بر آن است که وراث فقط تا میزان دارایی به جامانده از متوفی مسئول دیون او هستند. اما در عمل، محاکم گاهی سکوت وراث را به منزله پذیرش بدهی می دانند.
بنابراین اگر وراث بخواهند هیچ تعهدی در قبال بدهیهای متوفی نداشته باشند، باید به طور رسمی و در مهلت قانونی، رد ترکه را اعلام کنند. این اقدام وراث را از هرگونه مسئولیت مالی در قبال طلبکاران متوفی مبری می سازد.
مراحل قانونی رد ترکه
بر اساس قانون امور حسبی، رد باید در دادگاهی اعلام شود که صلاحیت رسیدگی به امور حسبی متوفی را دارد (دادگاه محل صدور گواهی حصر وراثت).
اعلام رد می تواند به صورت کتبی یا شفاهی انجام شود. در صورت شفاهی بودن، دادگاه موظف است مراتب را در دفتر مخصوص ثبت کند.
اما در عمل، اجرای این ساز و کار ساده نیست. در بسیاری از شهر ها از جمله تهران، دفتر ثبت رد ترکه وجود ندارد و در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نیز عنوان مستقلی برای ثبت دادخواست رد ترکه پیش بینی نشده است. در چنین شرایطی، باید از راهحل های جایگزین استفاده کرد.
راه های عملی ثبت رد ترکه در محاکم
در عمل چند مسیر برای ثبت و اعلام رد ترکه وجود دارد:
1. ثبت دادخواست با عنوان «سایر موضوعات»
در دفاتر خدمات قضایی، می توان با انتخاب گزینه «سایر موضوعات حقوقی» و درج عبارت «رد ترکه بدون هیچ گونه ادعایی نسبت به آن» در بخش خواسته، اقدام به ثبت دادخواست کرد.
در این حالت، خوانده معمولاً «مدعی العموم یا نماینده دادستانی» معرفی می شود و پرونده به یکی از شعب امور حسبی ارجاع می گردد.
چون موضوع ترافعی نیست، معمولاً نیازی به تشکیل جلسه حضوری ندارد.
2. اعلام رد ترکه در شورای حل اختلاف
اگر امکان ثبت دادخواست وجود نداشته باشد، وراث می توانند به شورای حل اختلافی که گواهی حصر وراثت را صادر کرده مراجعه کنند و رد ترکه را در همان پرونده اعلام نمایند.
این موضوع یا در صورت جلسه پرونده درج می شود یا در گواهی حصر وراثت قید می گردد.
3. اخذ تأمین دلیل
در مواردی که شورای حل اختلاف از پذیرش درخواست رد ترکه خودداری کند، می توان از همان مرجع درخواست تأمین دلیل نمود تا در صورتجلسه رسمی، رد ترکه توسط وراث ثبت شود.
4. تنظیم اقرارنامه رسمی در دفترخانه
راه دیگر، مراجعه به دفاتر اسناد رسمی و تنظیم اقرارنامه غیر مالی رسمی مبنی بر رد ترکه است. این سند می تواند در دادگاه به عنوان مدرک معتبر مورد استناد قرار گیرد.
مهلت قانونی برای رد
مطابق ماده ۲۴۷ قانون امور حسبی، هر یک از وراث باید ظرف یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت متوفی تصمیم خود را مبنی بر رد یا قبول ترکه اعلام کنند.
اگر در این مهلت اقدام نکنند، سکوت آن ها به منزله قبول ترکه تلقی می شود و از آن پس نمی توانند از زیر بار مسئولیت پرداخت دیون متوفی شانه خالی کنند.
آثار رد ترکه
1. وراث دیگر هیچ گونه مسئولیتی نسبت به دیون و تعهدات متوفی ندارند.
2. دارایی متوفی توسط دادگاه و از محل ترکه میان طلبکاران تقسیم می شود.
3. وراث حقی در اداره یا تصرف اموال متوفی نخواهند داشت.
4. در صورت انصراف از رد ترکه پس از انقضای مهلت قانونی، امکان بازگشت به حالت قبل وجود ندارد.
مشکلات اجرایی رد ترکه در ایران
با وجود پیش بینی قانونی، اجرای آن در نظام قضایی ایران با موانع عملی مواجه است. نبود دفتری رسمی برای ثبت ، عدم آشنایی برخی شعب شورای حل اختلاف با این نهاد و همچنین عدم تعریف عنوان مشخص در دفاتر خدمات قضایی، باعث شده این نهاد در عمل کمتر مورد استفاده قرار گیرد.
از این رو بهتر است وراث قبل از هر اقدام، با وکیل متخصص امور حسبی مشورت کنند تا مسیر قانونی بدون ایراد طی شود.
دعوت به مشاوره با مجموعه وکیل نادری
اگر شما یا یکی از اعضای خانواده تان با مسأله ترکه، تقسیم ارث یا بدهی های متوفی مواجه هستید، مشاوره با وکیل متخصص امور حسبی می تواند از بروز مشکلات مالی و قضایی آینده جلوگیری کند.
کارشناسان مجموعه حقوقی وکیل نادری آماده اند تا مراحل رد، قبول ترکه با قید دیون، یا تنظیم اقرارنامه رسمی را به صورت دقیق و قانونی برای شما انجام دهند. توصیه می شود جهت کسب اطلاعات بیشتر مقالات وکیل تقسم ارث، ترکه و اموال و دعوای مطالبه سهم الارث را در سایت مجموعه حقوقی وکیل نادری مطالعه نمایید.
پرسش های موکلین
۱. آیا پس از قبول ترکه می توان آن را رد کرد؟
خیر. پس از گذشت مهلت قانونی یا هرگونه تصرف در ترکه، حق رد از بین می رود.
۲. اگر یکی از وراث ترکه را رد کند و دیگری قبول کند چه می شود؟
رد یا قبول ترکه تصمیمی شخصی است و اثر آن فقط نسبت به همان وارث اعمال میشود.
۳. آیا رد ترکه نیاز به وکیل دارد؟
خیر، اما به علت پیچیدگی های حقوقی و احتمال رد درخواست، حضور وکیل امور حسبی توصیه می شود.
