نکات کلیدی در رابطه با تهاتر : تهاتر بدین مضمون است که دو نفر از یکدیگر طلبی داشته باشند و هر یک برای پرداخت بدهی خود به طرف مقابل، استناد به طلب خود کرده و با استفاده از آن طلب، بدهی خود را پرداخت میکنند.
تهاتر قهری
یکی از انواع تـهاتر، تهاتر قهری میباشد. بدین معنا که 2شخص از یکدیگر به هر دلیل طلبکار گشتهاند و در این فرض طلب آنها از یکدیگر بصورت قهری یعنی بدون نیاز به حکم دادگاه یا توافق آنها تهاتـر خواهد شد و از بین خواهد رفت.
وحدت جنس دو دین
بین دو دینی تهاتر میشود که از یک جنس باشند. بنابراین اگر طلب یکی از آنها پول باشد و طلب آن شخص دیگر برنج باشد تهاتری حاصل نخواهد شد و هرکدام باید بدهی خود را به طرف مقابل پرداخت نمایند؛ زیرا وحدت جنس وجود ندارد.
آزاد بودن دو دین
دو دین که با یکدیگر تهاتر میشوند، هر دو باید آزاد باشند. پس اگر یکی از آنها به نفع شخص ثالثی توقیف شده باشد، دیگر تهاتر حاصل نخواهد شد. مثلاً بهروز 100میلیون از شهروز طلبکار است و گلروز که از بهروز طلبکار است، طلب 100میلیونی او را نزد شهروز به نفع خودش توقیف میکند. سپس شهروز از بهروز 100میلیون طلبکار میگردد. در اینجا تهاتر حاصل نمیشود.
طلب حال و طلب مدتدار
اگر یکی از دو طلب حال است و دیگری مدت دار، در این حالت تهاتـر حاصل نمیشود؛ زیرا زمان پرداخت دو طلب متفاوت است مگر اینکه بدهکار دین حال، از پرداخت خودداری کند تا موعد دین موجل فرا رسد و او از طرف مقابل خود، طلبکار گردد که در اینصورت در تاریخ دین مؤجل تـهاتر حاصل خواهد شد. هرچند او به دلیل تأخیر باید خسارت تأخیر تأدیه را به طرف مقابل بپردازد.
تهاتر قراردادی
دو نفر میتوانند با یکدیگر توافق کنند که بین طلبهای آنها از یکدیگر تـهاتری صورت نپذیرد. مثلاً دو نفر تاجر با یکدیگر قراردادی میبندند که جهت جلوگیری از اشتباه در محاسبه، چنانچه از یکدیگر طلبکار شدند، تهاتری صورت نگیرد و هرکدام از آنها بدهی خود را به طرف مقابل پرداخت نماید که در اینصورت دیگر تـهاتری حاصل نخواهد شد.
تهاتر قضایی
وقوع تـهاتر نیازمند مداخله دادگاه میباشد و خود دو حالت دارد:
- یکی از دو طلب مسلم و دیگری مورد انکار است. مثلاً خواهان دادخواستی برای وصول طلب خود به دادگاه تقدیم نموده است(طلب مسلم). خوانده نیز ادعا میکند که در گذشته به دلیلی از خواهان طلبکار گشته است و بین این دو طلب تهاتر صورت پذیرفته است ولی خواهان ادعای خوانده را انکار میکند(طلب مورد انکار). در اینجا دادگاه به ادعای خوانده رسیدگی میکند و چنانچه احراز نمود که خوانده نیز در گذشته از خواهان طلبکار گشته است، به حکم دادگاه وقوع تهاتر در گذشته احراز خواهد شد و دادگاه حکم به بی حقی خواهان میکند.
- وجود یکی از دو دین مسلم میباشد ولی تحقق دین دیگر نیازمند رسیدگی قضایی و صدور حکم توسط دادگاه است. مثلاً بهروز بابت خرید خودرو مبلغ 20میلیون از شهروز طلبکار است. شهروز علیه بهروز دادخواستی میدهد و ادعا میکند که بهروز به خانه او آسیب وارد نموده است و از او مطالبه خسارت میکند. چنانچه دادگاه با رسیدگی قضایی بهروز را عهده دار خسارت شهروز کند و مبلغ خسارت را نیز تعیین کند، با حکم دادگاه تهاتر حاصل خواهد شد.
آیا تهاتر بین مطالبات و بدهی دولت ممکن است؟
خیر؛ بطورمثال اگر کسی به وزارت مسکن هم بدهکار باشد و هم از آن طلبکار باشد، باید نخست بدهی خود را به دولت بپردازد و سپس طلب خود را از دولت وصول نماید.
آیا اگر محل پرداخت دینی در تهران باشد و محل پرداخت دین دیگر در کرج باشد، تهاتر قهری ممکن است؟
خیر؛ محل پرداخت هر دو بدهی باید واحد باشد.
پوریا نادری – وکیل پایه یک دادگستری
