مشاوره حقوقی طبقات و درجات ارث ؛ نحوه تقسیم ارث در قانون مدنی ایران به زبان ساده ، شناخت طبقات ارث، کلید تقسیم قانونی ترکه : بعد از فوت هر فرد، اولین دغدغه وراث، تعیین سهم الارث و نحوه تقسیم دارایی متوفی است. اما قانون مدنی برای پاسخ به این موضوع، ساختار مشخصی به نام طبقات و درجات ارث تعریف کرده است.
این ساختار مشخص می کند چه کسانی اولویت دارند، کدام وراث جایگزین دیگری می شوند و سهم هرکدام چگونه تعیین می شود. در این مقاله، با بیانی ساده و بر اساس قانون جدید تقسیم ارث، به بررسی دقیق طبقات ارث، درجات و قواعد مهم تقسیم ترکه با وکیل امور حسبی می پردازیم.
طبقات ارث چیست؟
طبقات ارث دسته بندی قانونی وراث است که در سه گروه اصلی قرار می گیرند. هر طبقه اولویت خاصی دارد و تا زمانی که وارثی در طبقه اول باشد، طبقات بعدی ارث نمی برند.
طبقه اول ارث:
- فرزندان (پسر و دختر)
- پدر
- مادر
- نوه ها (در صورت فوت فرزند)
درجه اول این طبقه، فرزندان و والدین هستند. نوه ها جایگزین فرزند متوفی می شوند.
طبقه دوم ارث:
- اجداد (پدر بزرگ، مادر بزرگ)
- خواهر و برادر
- فرزندان خواهر و برادر
خواهر و برادر درجه اول و اجداد درجه دوم محسوب می شوند.
طبقه سوم ارث:
- عمو، عمه، دایی، خاله
- فرزندان آن ها
? ورود طبقه سوم فقط زمانی ممکن است که طبقه اول و دوم وجود نداشته باشند.
درجات ارث چیست؟
هر طبقه ممکن است شامل چند درجه باشد. مثلاً در طبقه اول:
- درجه اول: پدر، مادر، فرزندان
- درجه دوم: نوه ها (فرزندان فرزند متوفی)
نکته مهم : اگر فرزند متوفی در قید حیات نباشد، نوه اش جایگزین او می شود.
نمودار درختی طبقات ارث
متوفی
\ /
پدر مادر
\ / \ /
فرزندان نوه ها(در صورت فوت والدین)
همچنین در طبقات دوم و سوم، با فوت یا نبود اعضای اصلی، افراد بعدی جایگزین می شوند.
همسر در کدام طبقه ارث است؟
یکی از پر کرارترین سوالات این است: همسر در کدام طبقه ارث است؟
پاسخ این است:
- همسر جزو هیچ یک از طبقات ارث نیست، اما همیشه ارث می برد.
- سهم الارث او به صورت جداگانه تعیین می شود.
- اگر متوفی فرزند داشته باشد، سهم زن یک هشتم و مرد یک چهارم است. اگر نداشته باشد، سهم زن یک چهارم و مرد یک دوم می شود.
نحوه تقسیم ارث طبق قانون
قانون تقسیم ارث در ایران به این شکل است:
- ابتدا همسر، سهم قانونی خود را دریافت می کند.
- سپس بقیه اموال طبق طبقه ارث و درجه بین دیگر وراث تقسیم می شود.
- اگر وارثی در طبقه مقدم وجود داشته باشد، طبقات بعدی محروم می شوند.
مثال کاربردی: اگر متوفی یک پسر و یک دختر داشته باشد و مادرش زنده باشد:
- یک هشتم ترکه به همسر تعلق می گیرد
- باقی ترکه بین پسر (دو سهم)، دختر (یک سهم) و مادر (یک ششم) تقسیم می شود
جایگزینی وراث در طبقات ارث
اگر یکی از وراث طبقه اول فوت کرده باشد، فرزند او جایگزینش می شود. این اصل به نام قاعده تدرّیج در ارث شناخته می شود و از اصول فقهی هم برگرفته شده است. مثلاً اگر یکی از فرزندان متوفی پیش از او فوت کرده باشد، نوه او به جای وی ارث می برد.
قانون جدید تقسیم ارث بین فرزندان
اگرچه ماده ۹۰۷ قانون مدنی مقرر کرده که پسر دو برابر دختر ارث می برد، برخی تصور می کنند که متوفی می تواند خود به نحو مساوی اموال را وصیت کند. در حالی که قانون تنها اجازه وصیت یک سوم اموال را به متوفی داده و در خصوص بقیه اموال، قانون نسبت دو به یک را میان مرد و زن مقرر نموده است. این موضوع ریشه در قرآن مجید داشته و به سادگی قابل تغییر نیست. مگر از طریق مکانیزم هایی غیر از ارث، مثلا در چارچوب هبه معلق اموال و امثال اینها که اینها نیز فعلا توسط قانونگذار مورد پذیرش واقع نشده است.
تقسیم ارث باید با آگاهی باشد
قوانین ارث در ایران اگرچه مبتنی بر اصول فقهی هستند، اما بسیار دقیق، طبقه بندی شده و منطقی اند. شناخت طبقات و درجات ارث، آشنایی با حقوق همسر، قاعده جایگزینی، و استفاده از جدول تقسیم ارث می تواند تا حد زیادی از بروز اختلافات خانوادگی پیشگیری کند.
اگر درباره سهم الارث خود، میزان ترکه، یا ترتیب قانونی وراث ابهامی دارید، مجموعه حقوقی وکیل نادری با سابقه تخصصی در دعاوی ارث، آماده ارائه مشاوره و پیگیری پرونده شماست.
همچنین توصیه می شود مقاله های تقسیم ترکه و موانع ارث را در سایت وکیل نادری مطالعه نمایید.
سوالات مربوطه
اگر وراث طبقه اول نباشند، ارث به چه کسانی می رسد؟
در نبود طبقه اول، طبقه دوم ارث می برد. اگر آن ها هم نباشند، طبقه سوم ارث بر می شود.
آیا همسر در طبقه ارث است؟
خیر، همسر در طبقات سه گانه قرار ندارد ولی طبق قانون، سهم مشخصی از ترکه دارد.
آیا نوه متوفی می تواند ارث ببرد؟
بله، اگر پدر یا مادر نوه فوت کرده باشد، نوه جایگزین او شده و ارث می برد.
