تغییر نام از جمله درخواست هایی است که امروزه به طور گسترده در دادگاه ها مطرح می شود. بسیاری از افراد به دلایل شخصی، فرهنگی، مذهبی یا حتی اشتباهات ثبتی تمایل دارند نام خود را تغییر دهند. برخلاف تصور عموم، موضوع تغییر نام گرچه با اداره ثبت احوال سروکار دارد، اما از دیدگاه علمی، در حوزه حقوق خصوصی و امور ثبتی قرار می گیرد، نه حقوق عمومی.
از نظر مرجع صالح نیز، مطابق قانون شورا های حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مربوط به تغییر نام را دارد.
مبنای قانونی تغییر نام
در قوانین ایران، مبنای اصلی تغییر نام در مواد ۹۹۵ و ۹۹۶ قانون مدنی و ماده ۲۰ قانون ثبت احوال دیده می شود.
بر اساس این مقررات، هرگونه تغییر در نام افراد باید به موجب حکم دادگاه صالح (اکنون دادگاه صلح) و پس از بررسی دلایل موجه انجام شود. اداره ثبت احوال نیز تنها پس از صدور حکم قطعی، مکلف به اصلاح شناسنامه و مدارک هویتی است.
مرجع صالح برای رسیدگی
تا پیش از تصویب قانون شورا های حل اختلاف جدید در سال ۱۴۰۲، دعاوی مربوط به تغییر نام در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی بود.
اما با توجه به ماده ۱۲ قانون شورا های حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، بخشی از امور حقوقی ساده و غیر ترافعی به دادگاه صلح (به عنوان ساختار جدید شورا ها) واگذار شده است. بنابراین، در حال حاضر دادگاه صلح محل اقامت خواهان مرجع صالح برای رسیدگی به دادخواست تغییر نام محسوب می شود.
نحوه تنظیم و تقدیم دادخواست تغییر نام
برای طرح دادخواست تغییر نام، لازم است مراحل زیر طی شود:
الف) تنظیم دادخواست رسمی:
خواهان باید دادخواستی با عنوان «درخواست تغییر نام» تنظیم و به طرفیت اداره ثبت احوال محل اقامت خود تقدیم کند.
ب) ذکر مشخصات دقیق:
در متن دادخواست، نام فعلی، نام پیشنهادی جدید، مشخصات شناسنامه ای و محل صدور باید قید شود.
ج) ارائه دلایل منطقی:
متقاضی باید دلایلی معقول و قانونی برای تغییر نام ارائه کند؛ از جمله:
- نام دارای معنای نامناسب یا مغایر با عرف و شرع باشد،
- نام موجب تمسخر یا اذیت اجتماعی فرد شده باشد،
- نام تکراری با اعضای نزدیک خانواده داشته باشد،
- یا متقاضی پس از تغییر مذهب، خواهان نام جدید باشد.
د) ضمیمه کردن مدارک:
کپی برابر اصل شناسنامه، کارت ملی، استشهادیه محلی و در صورت نیاز، گواهی از ثبت احوال باید ضمیمه دادخواست شود.
هـ) رسیدگی در دادگاه صلح:
قاضی دادگاه صلح پس از بررسی دلایل و مدارک، در صورت احراز موجه بودن درخواست، حکم به تغییر نام صادر میکند و اداره ثبت احوال را ملزم به اصلاح اسناد می نماید.
تفاوت تغییر نام با تغییر نام خانوادگی
باید توجه داشت که قانون میان تغییر «نام» و تغییر «نام خانوادگی» تفاوت قائل شده است.
تغییر نام کوچک (مثل “رضا” به “امیر رضا”) در صلاحیت دادگاه صلح است، اما تغییر نام خانوادگی تابع تشریفات سخت تری است و باید ابتدا در اداره ثبت احوال مطرح شود.
در صورت رد درخواست از سوی ثبت احوال، شخص می تواند به دادگاه صلح اعتراض کند.
به طور کلی:
- تغییر نام کوچک معمولاً ساده تر و سریع تر انجام می شود.
- تغییر نام خانوادگی نیازمند دلایل قوی تر است، مانند اشتباه در ثبت، تفاوت فرهنگی یا صوری بودن نام خانوادگی.
تغییر نام افراد زیر ۱۸ سال
افراد زیر ۱۸ سال نیز می توانند با رعایت شرایطی اقدام به تغییر نام کنند.
در این حالت، ولی قهری (پدر یا جد پدری) یا قیم قانونی باید دادخواست را به نمایندگی از صغیر تقدیم کند.
دادگاه صلح در این موارد بررسی می کند که آیا تغییر نام به مصلحت فرد صغیر است یا خیر. در صورت احراز مصلحت، حکم صادر و اداره ثبت احوال موظف به اصلاح شناسنامه می شود.
جهت مطالعه بیشتر نسبت به تغییر نام می توانید به مقاله نحوه چگونگی طرح دادخواست تغییر نام مراجعه نمایید . همچنین توصیه می شود مقاله وکیل تغییر نام را در سایت مجموعه حقوقی وکیل نادری مطالعه فرمایید.
جهت بررسی دادنامه مربوط به تغییر نام می توانید به نمونه آراء قضایی تغییر نام مراجعه نمایید .
جهت بهره مندی از مشاوره تلفنی رایگان می توانید به صفحه مشاوره تلفنی مراجعه نمایید .
نحوه ارائه دادخواست تغیر نام
مهمترین نکنه در دادخواست تغیر نام محل اقامت فرد می باشد . در واقع شخصی که خواهان تغیر نام است باید در دادگاه محل اقامت خود این دادخواست را مطرح کند
در این دادخواست باید دلایل منطثی برای تغیر نام ارائه دهیم و اطلاغات نام فعلی و نام جدید را در دادخواست درج کنیم
پرسش های کلیدی
ایا نام خانوادگی قابل تغیر است؟
در جواب این سوال باید بگوییم بله . اما با این تفاوت که باید دلایل قویتری ارائه شود .این عمل در بیشتر شرایط بخاطر تغیراتی که در خانواده اتفاق می افتد انجام میشود
ایا میتوان نام افراد زیر 18 سال را تغیر داد؟
بله این کار امکان پذیر است . با این تفاوت که باید رضایت والدین و یا قیم قانونی شخص به دادگاه ارائه شود و بعد از ان دادگاه به این نتیجه خواهد رسید که این کار موافق منافع شخص میباشد یا خیر
ایا بعد از تغیر نام تاثیری در ارث یا حقوق قانونی شخص ایجاد خواهد شد؟
اصولا تغیر نام شخص تغیری در حقوق وی ایجاد نخواهد شد مگر اینکه تغیرات در نام خانوادگی باشد . در این شرایط باید شخص به اداره ثبت احوال مراجعه و تغیرات را در مدارک خود ثبت کند
