حق ارتفاق و حق انتفاع چه هستند و مراحل قانونی به چه ترتیب می باشد؟

در دعاوی ملکی، اصطلاحاتی مثل حق ارتفاق و حق انتفاع به طور مکرر مطرح می شوند، اما بسیاری از افراد تفاوت آن ها را نمی دانند یا در تشخیص و اثباتشان دچار مشکل می شوند. این ناآگاهی می تواند زمینه ساز تضییع حقوق مالکانه یا بروز اختلافات طولانی شود. این مقاله با هدف آشنایی عمومی شما با مفاهیم حق ارتفاق و حق انتفاع، تفاوت های آن ها، و مهم تر از همه مراحل قانونی اثبات این حقوق تهیه شده است. اگر شما نیز با موضوعات مشابه روبه رو هستید، مطالعه این مقاله می تواند راهگشا باشد. در ادامه با وکیل نادری همراه باشید…

حق ارتفاق چیست؟

حق ارتفاق حقی است که مالک یک ملک نسبت به ملک دیگری دارد تا از آن به نحوی خاص استفاده کند. این حق معمولاً میان دو ملک غیرمنقول برقرار می شود و هدف آن تسهیل بهره برداری از ملک مالک دارای حق ارتفاق است. یکی از رایج ترین مثال های این حق این است که به استناد آن، شما اجازه دارید از زمین همسایه برای عبور استفاده کنید، به شرط آنکه صاحب حق ارتفاق باشید.

• نمونه های متداول حق ارتفاق چیست؟

• عبور از ملک همسایه
• استفاده از آب قنات یا چاه
• بهره مندی از نور، هوا یا ویو خاص بدون ممانعت همسایه از آن
• تخلیه فاضلاب در ملک مجاور (در شرایط خاص)

حق انتفاع چیست؟

حق انتفاع حقی است که به موجب آن، یک شخص می تواند از مال منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری استفاده کند، بدون اینکه مالک اصل مال باشد. این حق می تواند نسبت به هر نوع مالی برقرار شود؛ چه منقول و چه غیرمنقول. حق انتفاع بیشتر در قالب قرارداد یا وصیت نامه برقرار می شود و ممکن است رایگان یا بلاعوض و معوض و از مجرای معامله واگذار شود.

• انواع رایج حق انتفاع چیست؟

• حق عمری: استفاده از مال تا پایان عمر یک شخص مثل دارنده حق انتفاع .
• حق رقبی: استفاده برای مدت زمان مشخص
• حق سکنی: اجازه سکونت در ملکی بدون مالکیت به اصل مال یا عین آن

تفاوت حق ارتفاق و حق انتفاع

تفاوت این دو حق از چند جهت قابل بررسی است:

از نظر موضوع:

حق ارتفاق صرفاً مربوط به املاک غیرمنقول است؛ در حالی که حق انتفاع ممکن است نسبت به هر نوع مالی برقرار شود، از جمله خودرو، خانه یا زمین.

از نظر نحوه انتقال:

حق ارتفاق با انتقال مالکیت ملک به خریدار جدید نیز به وی انتقال می یابد و وابسته به ملک است. اما حق انتفاع بیشتر به شخص منتفع وابسته است و معمولاً با فوت مالک یا منتفع یا پایان مدت، منقضی می شود و قابل انتقال به دیگری نیست مگر با اجازه مالک.

ازبابت مدت زمان:

حق ارتفاق ممکن است دائمی باشد یا محدود به زمان خاصی. اما حق انتفاع اغلب موقت بوده و در قالب قرارداد یا وصیت نامه تعیین می شود.

از نظر منشأ ایجاد:

حق ارتفاق ممکن است از قانون، قرارداد یا عرف ناشی شود. اما حق انتفاع معمولاً با توافق صریح طرفین یا وصیت نامه ایجاد می شود و نیازمند رضایت مالک است.

مراحل قانونی اثبات حق ارتفاق و حق انتفاع

در صورت بروز اختلاف یا عدم احترام به حق شما از طرف مقابل، برای اثبات این حقوق می توانید مراحل زیر را طی کنید:

• گردآوری اسناد و مدارک:

برای اثبات هر دو حق، اسنادی چون سند رسمی، وصیت نامه، قرارداد مکتوب، شهادت شهود، و در برخی موارد، نقشه برداری یا استعلام از مراجع دولتی می تواند مفید باشد.

• ثبت دادخواست حقوقی:

از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، باید دادخواستی با عنوان «اثبات حق ارتفاق» یا «اثبات حق انتفاع» به دادگاه صالح تقدیم شود.

• ارجاع به کارشناس رسمی:

دادگاه ممکن است جهت بررسی فنی و میدانی، پرونده را به کارشناسی ارجاع دهد. برای مثال، برای اثبات مسیر عبور یا محل سکونت. و حتی ممکن است شخصی از دادگاه از محل بازدید نماید.

• استعلام از ثبت یا شهرداری:

دادگاه جهت بررسی سوابق رسمی ممکن است از اداره ثبت اسناد، شهرداری یا سازمان ثبت املاک کشور استعلام بگیرد.

• صدور رأی :

اگر دادگاه با پایان رسیدگی به احراز حق برسد، رأی اثباتی صادر می کند که حکم اسناد رسمی را دارد و می توان به استناد آن، الزام خوانده را به رعایت حق شما درخواست نمود.

توجه به قانون جدید ثبت رسمی معاملات مربوط به اموال غیرمنقول

طبق قانون الزام به ثبت رسمی املاک و حقوق وابسته، که از سال ۱۴۰۳ تصویب شده، انتقال تمامی حقوق مریوط به ملک مانند ارتفاق و انتفاع تا یکسال بعد از راه اندازی سامانه، باید در سامانه مذکور با نام سامانه ثبت الکترونیک املاک (ساغر) ثبت شوند. در غیر این صورت، دادگاه ها آن را قابل استناد نمی دانند. بنابراین، اگر دارای حق انتفاع یا ارتفاق هستید، ثبت رسمی آن الزامی است تا در آینده با مشکل مواجه نشوید.

3 نکته کاربردی و حقوقی مربوط به حق ارتفاق و انتفاع چیست؟

1. حق ارتفاق با انتقال ملک باقی می ماند ولی حق انتفاع لزوماً این گونه نیست.
2. برای بهره مندی از این حقوق، اثبات استفاده مستمر و بدون اعتراض در طول سال ها اهمیت دارد.
3. در صورت جلوگیری یا مزاحمت، دعوای ممانعت از حق یا مزاحمت قابل طرح است.

وکیل نادری ، مشاور حقوقی شماست

حق ارتفاق و حق انتفاع از حقوق بسیار مهم در مالکیت اموال هستند که گاه با هم اشتباه گرفته می شوند. آشنایی با این حقوق، شناخت تفاوت ها، و اقدام به موقع برای ثبت و اثبات آن ها، می تواند مانع از درگیری های پرهزینه و پیچیده حقوقی شود.

اگر شما نیز درگیر چنین موضوعاتی هستید، وکلای موسسه وکیل نادری آماده اند تا با بررسی مدارک و شرایط شما، بهترین مسیر قانونی را پیشنهاد دهند و از منافع تان دفاع کنند. ضمناً می توانید از مقاله مرتبط در سایت ما با عنوان وکیل اثبات مالکیت بازدید کنید.

سؤالات متداول