بررسی حقوقی قانون حجاب و اثرات آن بر جامعه : بحث تصویب قانون حجاب در ایران همواره یکی از چالش برانگیزترین مباحث حقوقی و اجتماعی بوده است. از زمان تصویب قانون مجازات و به خصوص تبصره ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی تا زمزمه های اجرایی شدن قانون حجاب و عفاف ۱۴۰۲، مسیر این قانون با تحولات و واکنش های مختلفی همراه بوده است. از سوی دیگر، اظهارنظرهای اخیر مقامات رسمی، از جمله تأکید رئیس جمهور مبنی بر عدم اجرای این قانون، وضعیت اجرای قانون حجاب را با ابهاماتی جدی روبرو کرده است. در این مقاله تلاش می شود تا با زبانی ساده و عمومی، قانون حجاب را از جنبه های مختلف بررسی کرده و به دغدغه های عمومی پاسخ داده شود.
جایگاه قانون حجاب در قانون اساسی
یکی از پایه های حقوقی قانون حجاب، اصول مندرج در قانون اساسی است. به ویژه اصل هشتم قانون اساسی که بر امر به معروف و نهی از منکر تأکید دارد، مبنای اساسی این الزام شرعی و قانونی را فراهم می کند. قانون حجاب در قانون اساسی به طور مستقیم مطرح نشده، اما به واسطه تأکید بر احکام اسلامی و لزوم رعایت شئونات عمومی، بستر اجرای قوانین عادی مرتبط با پوشش را فراهم ساخته است.
مبنای قانونی: تبصره ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی
تبصره ماده ۶۳۸، مهم ترین مستند قانونی فعلی قانون حجاب است. این ماده، ظاهر شدن بدون حجاب شرعی در انظار عمومی را مستوجب مجازات می داند. هرچند در آن از اصطلاح «حجاب شرعی» استفاده شده، اما برداشت غالب آن است که هرگونه پوشش مغایر با عرف اسلامی و قوانین موجود می تواند مشمول این ماده باشد. بنابراین، قانون حجاب به صورت غیرمستقیم اما قاطعانه در چارچوب نظام کیفری ایران تعریف شده است. و نمی توان گفت نداشتن حجاب در حقوق ایران جرم انگاری نشده است. با این حال احکام قانون حجاب که هنوز اجرایی نشده، رویکرد سخت گیرانه تری در راستای مجازات بی حجابی در پیش گرفته است.
قانون حجاب و عفاف ۱۴۰۲
آیا بدحجابی جرم است؟ در سال ۱۴۰۲، با تصویب قانون حجاب و عفاف، چارچوب سختگیرانه و دقیقی برای نظارت، فرهنگ سازی و برخورد با مصادیق بی حجابی ارائه شد. این قانون از یک سو با تعیین تکالیف نهادهای اجرایی و فرهنگی، و از سوی دیگر با پیش بینی ضمانت اجراهای اداری، خدماتی و حتی کیفری، گامی تازه در مسیر اجرای قانون حجاب برداشته است.
قانـون حجـاب و عفاف ۱۴۰۲ همچنین تأکید ویژه ای بر بهره گیری از ابزارهای نرم همچون آموزش عمومی، رسانه و فضای مجازی دارد که رویکردی تازه در حقوق ما محسوب می شود. مثلاً نهادهای اجرایی ملزم می شوند جهت حمایت از فرهنگ حـجـاب، معافیت های ویژه ای جهت محصولات مرتبط با پوشش در نظر بگیرند.
واکنش رئیس جمهور به اجرای قانون
یکی از تحولات مهم در خصوص قانون حجاب، سخنان اخیر رئیس جمهور مبنی بر عدم اجرای این قـانـون است. این اظهارات که به صراحت بیان شد، موجب بروز سؤالات فراوانی در میان مردم و جامعه حقوقی شده است.
آیا رئیس جمهور حق دارد قانون مصوب مجلس را اجرا نکند؟
در پاسخ باید گفت که بنابر اصول قانون اساسی، اجرای قوانین پس از تصویب مجلس و تأیید شورای نگهبان، الزامی است. و نهاد ریاست جمهوری صرفاً مجری آن است، نه قانون گذار. با این حال، نحوه اجرای قانون در اختیار دولت است و امکان دارد دولت تصمیم بگیرد اولویت های اجرایی را تغییر دهد. یا بر ابزارهای فرهنگی و غیرکیفری تمرکز کند. در هر صورت هنوز قانـون حجـاب ۱۴۰۲ هنوز در عمل اجرا نمی شود .
اثرات اجتماعی و حقوقی
اجرای قـانون حجـاب همواره با پیامد هایی همراه بوده است. برخی آن را ضامن حفظ ارزش های دینی و فرهنگی می دانند و برخی دیگر دست کم بعضی ماده های آن را، مغایر با آزادی های فردی می پندارند.
برخورد گسترده مامورین گشت ارشاد با اشخاص بی حجاب در سال های اخیر، موجب شکل گیری صف آرایی های اجتماعی و فرهنگی شده است. از طرفی، نوسانات و اظهارات مختلف مقامات دولتی در شیوه اجرای قانون، موجب سردرگمی مردم و بروز چالش های حقوقی شده است. در این شرایط، بهره گیری از مشاوره حقوقی تخصصی می تواند از بروز برخوردهای ناصحیح و تبعات قضایی برای افراد جلوگیری کند.
وکیل نادری همراه حقوقی شماست
قانـون حجـاب در ایران، از منظر قانونی اجرا می شود و مبنای آن تبصره ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی است که قرار است با اجرای قانون حجاب و عفاف ۱۴۰۲ تحکیم بشود. هرچند اظهارات مقامات اجرایی نظیر رئیس جمهور در خصوص نحوه اجرای آن باعث ابهاماتی شده، اما در هر صورت چنین قانونی بدون الغای صریح باید نهایتاً اجرایی شود. مهم تر از آن، آگاهی عمومی از ابعاد حقوقی این قانون و مراجعه به مؤسسات حقوقی معتبر مانند مجموعه وکیل نادری می تواند به حل اختلافات و سردرگمی های شهروندان کمک کند. گروه حقوقی وکیل نادری آماده ارائه مشاوره و خدمات در زمینه دعاوی مرتبط با قانون حجاب است.
سؤالات متداول
۱– با توجه به گفته رئیس جمهور، آیا قانون حجاب لغو شده است؟
خیر، قانون لغو نشده است. رئیس جمهور ممکن است در شیوه اجرا تجدید نظر کند. اما اصل قانون همچنان برقرار است با اینکه هنوز اجرا نمی شود.
۲– اگر کسی به دلیل بی حجابی احضار شود، چه باید بکند؟
اولین گام، مشاوره با وکیل متخصص کیفری است. با تنظیم لایحه دفاعیه مناسب می توان از حقوق قانونی خود دفاع کرد.
۳– آیا قانون حجاب و عفاف ۱۴۰۲ فقط کیفری است؟
خیر، این قانون علاوه بر جنبه کیفری، دارای ابعاد فرهنگی، آموزشی و اجتماعی نیز هست. که هدف آن تغییر تدریجی رفتار عمومی می باشد.
