مشاوره حقوقی خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی، مسئولیت بی تفاوتی : در جوامع انسانی، کمک به دیگران در مواقع خطر نه تنها یک وظیفه اخلاقی، بلکه در برخی موارد یک الزام قانونی است. یکی از مهم ترین مصادیق این مسئولیت، زمانی است که فردی شاهد بروز حادثه ای خطرناک مانند تصادف، سقوط یا شرایط اورژانسی برای دیگری است، اما از کمک یا اطلاع رسانی به مراجع مربوطه خودداری می کند. این رفتار که از آن با عنوان خودداری از کمک به مصدومین یاد می شود، در قانون مجازات اسلامی ایران جرم انگاری شده و مجازات هایی برای آن در نظر گرفته شده است.
تعریف قانونی خودداری از کمک به مصدومین
طبق ماده ۷۱۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هر فردی که شاهد بروز حادثه ای باشد که در آن فرد یا افرادی در معرض خطر جانی قرار بگیرند، موظف است در حد توان خود برای نجات جان مصدوم اقدام کند یا موضوع را فوراً به مراجع ذی ربط (مانند اورژانس، پلیس یا آتش نشانی) اطلاع دهد. در غیر این صورت، در صورت اثبات ترک فعل، وی تحت عنوان جرم خودداری از کمک به مصدومین قابل تعقیب خواهد بود.
شرایط تحقق جرم
برای تحقق این جرم، وجود سه عنصر اصلی الزامی است:
- وجود خطر جانی برای مصدوم: یعنی وضعیت به گونه ای باشد که جان فرد در خطر باشد؛ صرف آسیب جزئی یا مشکلات ساده مشمول این جرم نیست.
- توانایی فاعل در کمک یا اعلام: فرد باید از نظر جسمی یا منطقی توان اقدام یا اطلاع رسانی داشته باشد. اگر خود فرد در شرایط مشابه خطر باشد یا امکان تماس با نیرو های امدادی را نداشته باشد، مسئولیتی متوجه او نیست.
- ترک فعل به صورت عمدی: یعنی شخص با علم به خطر و توانایی اقدام، آگاهانه از انجام آن خودداری کند.
مصادیق رایج جرم خودداری از کمک به مصدوم
- فردی که شاهد تصادف رانندگی است ولی از تماس با اورژانس خودداری می کند.
- شاهد سقوط فردی از ارتفاع یا غرق شدن در آب، اما بدون اقدام برای نجات یا خبر دادن به دیگران.
- راننده ای که پس از تصادف از صحنه فرار می کند و فرد مجروح را رها می نماید.
مجازات قانونی خودداری از کمک به مصدومین
طبق ماده ۷۱۹ قانون مجازات اسلامی، مجازات این جرم بسته به شدت حادثه، انگیزه متهم و آثار ناشی از عدم کمک، متفاوت خواهد بود. معمولاً مجازات آن به صورت حبس از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی تعیین می شود. اگر این اقدام منجر به فوت مصدوم گردد و قاضی احراز کند که جان فرد با اقدام ساده ای مانند تماس با اورژانس قابل نجات بوده، مجازات شدید تر اعمال خواهد شد.
وضعیت افراد حرفه ای و متخصصان
یکی از پرسش های متداول درباره مسئولیت افراد حرفه ای مانند پزشکان، پرستاران، امدادگران و حتی مربیان ورزشی است. طبق رویه های قضایی، چنانچه این افراد در خارج از محل کار خود شاهد خطر جانی باشند. و توان مداخله داشته باشند ولی اقدامی نکنند، مسئولیت سنگین تری متوجه آنان خواهد بود.
مثلاً اگر یک پزشک متخصص هنگام تصادف، به رغم داشتن امکانات لازم، از کمک به مصدوم خودداری کند. دادگاه این خودداری را به دلیل دانش و توانایی وی، مستحق مجازات شدید تری خواهد دانست.
رابطه خودداری از کمک با جرایم دیگر
در بسیاری از موارد، خودداری از کمک به مصدومین با جرایمی مانند فرار از صحنه تصادف، قتل غیر عمد یا ترک فعل مأموریتی توأم می شود. اگر خودداری موجب مرگ مصدوم شود، ممکن است قاضی پرونده با استناد به قاعده تسبیب، اتهام قتل غیر عمد را نیز مطرح کند.
تحلیل اجتماعی و فرهنگی جرم
یکی از عوامل گسترش این جرم در ایران، نبود آگاهی کافی مردم درباره وظایف قانونی شان است. برخی افراد تصور می کنند که مداخله یا اطلاع رسانی در حوادث، موجب دردسر یا مسئولیت های حقوقی می شود؛ حال آن که در بسیاری از موارد، نجات جان یک فرد با یک تماس ساده با ۱۱۵ یا ۱۱۰ امکان پذیر است.
بنابراین، نقش نهاد های آموزشی، رسانه ها و حتی مدارس در آموزش کمک رسانی و تبیین مسئولیت های قانونی شهروندی بسیار حیاتی است.
وکیل نادری در کنار شماست
جرم خودداری از کمک به مصدومین، نشانگر آن است که قانونگذار ایرانی نیز مانند بسیاری از نظام های حقوقی پیشرفته، نجات جان انسان را نه تنها یک وظیفه اخلاقی، بلکه یک الزام قانونی می داند. لازم است افراد جامعه با حقوق و وظایف خود آشنا باشند تا در شرایط بحرانی، نه تنها وجدان بلکه قانون را نیز در کنار خود داشته باشند.
چنانچه با پرونده هایی مانند فرار از صحنه تصادف، شکایت بابت خودداری از کمک به مصدوم یا مسائل مشابه درگیر هستید. مشاوران و وکلای کیفری متخصص مؤسسه حقوقی وکیل نادری آماده اند تا با بررسی دقیق وضعیت پرونده شما، راهکار قانونی و دفاع مؤثر ارائه دهند. چه شاکی باشید چه متهم، آگاهی از حقوق و تعهدات قانونی خود، کلید اصلی موفقیت در دادرسی کیفری است.
برای آشنایی بیشتر با موضوعات مرتبط، پیشنهاد می کنیم حتما مقاله های قتل و جراحات ناشی از بی احتیاطی در رانندگی و ایراد صدمه بدنی غیر عمدی بر اثر تصادف رانندگی را در سایت وکیل نادری مطالعه کنید.
پرسش موکلین
آیا اگر فرد دیگری در حال کمک باشد، من باز هم مسئولم؟
در صورتی که کمک رسانی به طور کامل و مؤثر توسط فرد دیگری در حال انجام باشد، الزامی برای مداخله مستقیم نیست. اما اگر در عمل خلأیی وجود دارد، شما همچنان مسئول هستید.
آیا فقط تماس با اورژانس کافی است؟
بله، اگر تماس شما به موقع باشد و امکانات کمک رسانی در اختیار ندارید، تماس با ۱۱۵ یا ۱۱۰ مصداق انجام وظیفه است.
آیا قانون برای امداد گرانی که در هنگام کمک به کسی آسیب می زنند، مسئولیتی در نظر گرفته؟
اگر امدادگر نیت نجات داشته و اقدام او متعارف باشد، قانون از او حمایت می کند و مسئولیت کیفری یا مدنی متوجه او نیست.
