وکیل متخصص اعتراض به تولیت ؛ چگونه از حقوق خود در برابر سوءمدیریت موقوفات دفاع کنیم؟ موقوفات و درآمد آن ها یکی از مهم ترین منابع مالی و مذهبی در نظام حقوقی ایران هستند که برای اهداف خیریه، ایجاد تأسیسات اختصاص یافته به فعالیت های فرهنگی یا مذهبی وقف می شوند. البته ممکن است هدف واقف، خیر عمومی نباشد و مثلاً او می تواند املاکش را برای فرزندانش نسل اندر نسل تا ابد وقف کند.
با توجه به اهمیتی که وقف در شرع و قانون دارد، مدیریت صحیح آن از طریق نهاد تولیت اهمیت فراوانی دارد. اما چه می شود اگر فردی که به عنوان متولی انتخاب شده، فاقد شرایط لازم باشد یا منافع موقوفه را نادیده بگیرد؟ اینجاست که نقش یک وکیل متخصص اعتراض به تولیتپررنگ می شود. در این مقاله به طور جامع درباره ی شرایط تولیت موقوفه، نحوه اعتراض به حکم تولیت موقوفه و مراحل قانونی درخواست صدور حکم تولیت توضیح داده خواهد شد. در ادامه با وکیل نادری همراه باشید…
تولیت چیست و چرا اهمیت دارد؟
تولیـت در لغت به معنای سرپرستی و در اصطلاح حقوقی، به معنای اداره و نظارت بر اموال موقوفه بر اساس نیت واقف است. تولیت ممکن است توسط خود واقف در هنگام وقف تعیین شود یا در صورت نبود تعیین، از طریق دادگاه یا در مواردی اداره اوقاف به خصوص شعبه تحقیق آن تعیین گردد. از آنجا که متولی، اختیار تام در اداره موقوفه دارد، لازم است که از نظر قانونی و اخلاقی فردی شایسته باش؛ پس اینجا دقیقاً جای بحث درباره شرایط تولیت موقوفه باز می شود.
بررسی کامل شرایط تولیت موقوفه
بر اساس مقررات قانونی و فتاوای فقهی، شرایط تولیت موقوفه، شامل موارد زیر است:
- بلوغ و عقل: متولی باید عاقل و بالغ باشد تا بتواند منافع مال وقفی را حفظ کند و نگهدار آن باشد.
- رشد و اهلیت قانونی: فرد باید دارای اهلیت تصرف در اموال و قدرت مدیریت مالی باشد.
- حسن شهرت: متولی باید خوش نام و امین باشد و طبیعتاً احتمال بیشتری وجود دارد که شخص بدنام، از منافع مال برای خود استفاده کند.
- تخصص نسبی در امور موقوفه: آشنایی با احکام وقف، مدیریت مالی و مسائل اداری ضروری است. حتی شاید بتوان گفت که شخص باید کمی با فتاوای فقهی در رابطه با وقف آشنا باشد.
- عدم سوءپیشینه مؤثر کیفری: اگر فردی سابقه محکومیت در جرائم مالی یا غیراخلاقی داشته باشد، معمولاً صلاحیت تولیت را از دست می دهد.
در صورت عدم وجود یکی از موارد بالا، می توان از طریق دادگاه اعتراض کرد یا درخواست صدور حکم تولیت به نام شخص جدید داد.
صدور حکم تولیت موقوفه؛ از وقف نامه تا تصمیم قضایی
حکم تولیت موقوفه، می تواند در دو حالت صادر شود:
- بر اساس وقف نامه: اگر واقف در زمان حیات خود، فردی را به عنوان متولی معرفی کرده باشد، معمولاً دادگاه بر اساس همان وقف نامه حکم را صادر می کند که به وی، متولی منصوص می گوییم.
- در غیاب وقف نامه یا در صورت تعارض بین چند وقف نامه:
در این حالت، افراد ذی نفع باید درخواست صدور حکم تولیت را از اداره اوقاف یا حسب مورد، دادگاه محل وقوع مال ارائه دهند. دادگاه با بررسی شرایط متقاضی، وضعیت موقوفه، و نظر سازمان اوقاف، نسبت به انتخاب متولی تصمیم می گیرد.
در هر دو حالت، اگر ذی نفعی نسبت به این انتخاب معترض باشد، می تواند با استناد به نبود شرایط تولیت موقوفه، نسبت به حکم تولیت موقوفه اعتراض کند.
چگونه به حکم تولیت موقوفه اعتراض کنیم؟
اعتراض به حکم تولیت موقوفه یک اقدام کاملاً قانونی و قابل پیگیری است. برای این کار:
- باید دادخواست اعتراض تنظیم و در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع موقوفه ثبت شود.
- مستندات و دلایل، باید شامل مدارکی باشد که عدم صلاحیت متولی را اثبات کند (مانند سوابق کیفری، عدم رعایت نیت واقف، تضییع حقوق موقوف علیهم و غیره).
- بهتر است در کنار دادخواست، نظریه سازمان اوقاف نیز ضمیمه شود.
- در برخی موارد خاص، می توان تقاضای عزل فوری متولی و نصب متولی جدید را مطرح کرد؛ خصوصاً اگر مشهود باشد که متولی فقهی در حال ضرر رساندن و آسیب زدن به مال وقفی می باشد.
درخواست صدور حکم تولیت چه زمانی لازم می شود؟
وقتی هیچ متولی ای برای موقوفه مشخص نیست، یا متولی فوت کرده یا از تولیت کناره گیری کرده باشد، ذی نفعان می توانند درخواست صدور حکم تولیت را از دادگاه بخواهند. این اقدام خصوصاً در موقوفات خانوادگی بسیار رایج است. مواردی که نیاز به درخواست صدور حکم تولیت دارند،
شامل:
- نبود اسم متولی در وقف نامه
- ابهام یا تعارض در متن وقف نامه یا وقف نامه های متعدد
- عدم صلاحیت یا فوت متولی قبلی
- استعفای متولی و عدم وجود جانشین
دادگاه پس از بررسی مدارک و مشورت با سازمان اوقاف، نسبت به صدور حکم تولیت موقوفه برای فرد واجد شرایط اقدام می کند.
نقش وکیل متخصص در اعتراض یا صدور تولیت
موضوع تولیت از جهات مختلف فقهی، حقوقی و اجتماعی امری حساس است. بسیاری از افراد بدون دانش حقوقی نمی توانند از حقوق خود در برابر متولیان نالایق یا سوءاستفاده گر دفاع کنند. وکیل متخصص در امور موقوفات می تواند:
- متن اعتراض یا درخواست صدور حکم تولیت به نام شخصی دیگر را به درستی تنظیم کند،
- مدارک و مستندات را جمع آوری و طبقه بندی نماید،
- با استناد به قوانین جدید (از جمله قانون الزام به ثبت معاملات املاک مصوب ۱۴۰۳) روند دادرسی را به نفع موکل مدیریت کند. مثلاً ممکن است یکسال بعد از ایجاد سامانه ساغر، وقف مال غیرمنقول اصلاً در سامانه ثبت نشده باشد که در این فرض، می توان از دادگاه حکمی برای احراز باطل بودن وقف اخذ کرد.
وکیل نادری در کنار شماست
اگر شما نیز احساس می کنید که فرد منصوب شده به تولیت فاقد شرایط تولیت موقوفه است یا بر خلاف منافع واقف و موقوف علیهم عمل می کند، هیچ جای نگرانی نیست زیرا امکان اعتراض قانونی به حکم تولیت موقوفه وجود دارد. همچنین در صورت نبود متولی، می توانید با مشورت حقوقی با وکلای کاردان، درخواست صدور حکم تولیت را ثبت کنید. مجموعه حقوقی وکیل نادری با بهره مندی از وکلای متخصص در زمینه وقف و تولیت، آماده ارائه خدمات مشاوره ای و پیگیری قضایی پرونده های شماست. ضمناً پیشنهاد می کنیم برای کسب اطلاعات بیشتر مقالات وکیل وقف و امور اوقاف ۱۴۰۴ و ۰ تا ۱۰۰ وقف و نکات حقوقی آن را نیز مطالعه فرمایید.
سؤالات متداول
آیا می توان بیش از یک متولی برای یک موقوفه تعیین کرد؟
بله، در صورتی که واقف در وقف نامه چند نفر را به صورت مشارکتی یا ترتیبی مشخص کرده باشد، می توان بیش از یک متولی منصوب کرد.
اگر حکم تولیت قبلاً صادر شده، باز هم می توان اعتراض کرد؟
بله. تا زمانی که دلایل قانونی وجود داشته باشد (مثلاً عدم صلاحیت یا سوءمدیریت)، اعتراض به حکم تولیت موقوفه امکان پذیر است.
چطور می توانم مطمئن شوم که من ذی نفع هستم و حق اعتراض دارم؟
اگر شما از منافع موقوفه استفاده می کنید و مثلاً جزء وراث واقف هستید، یا حتی به نوعی با اجرای عقد وقف تحت تاثیر قرار می گیرید، می توانید با مشاوره با وکلای مجموعه وکیل نادری بررسی کنید که آیا حق اعتراض دارید یا خیر.
