حجر حمایتی چیست ؟ و رفع حجر چگونه امکانپذیر است؟ رفع حجر به معنای پایان وضعیت عدم اهلیت قانونی برای افراد محجور است. زمانی که فردی به علت صغر، جنون یا سفاهت، محجور شناخته می شود، امکان تصرف در اموال یا اعمال حقوقی ندارد. اما در صورتی که وضعیت او تغییر کند و بتواند اهلیت قانونی را بازیابد، می تواند با درخواست به دادگاه، حکم رفع حجر بگیرد. رفع حجر مرحله ای ضروری برای بازگرداندن استقلال حقوقی به افراد محسوب می شود.
در بسیاری از موارد، محجوران پس از گذر از دوره درمان یا رسیدن به رشد، دیگر مشمول شرایط حجر نیستند. با این حال، تا زمانی که دادگاه به طور رسمی حکم به رفع حجر ندهد، وضعیت قانونی آن ها تغییری نمی کند. به همین دلیل آشنایی با مراحل و ماده قانونی رفع حجر اهمیت زیادی دارد.
افراد محجور و آثار حجر
سه گروه از افراد در قانون مدنی محجور شناخته شده اند: صغار، مجانین و سفهاء. صغیر کسی است که به سن بلوغ نرسیده، مجنون فردی است که دچار اختلال عقلی یا روانی بوده و سفیه به کسی گفته می شود که در امور مالی فاقد درایت کافی است.
تا زمانی که حجر به قوت خود باقی باشد، فرد نمی تواند اموال خود را بفروشد، معامله کند یا وکالت بدهد. همچنین نمی توان علیه او حکم مالی صادر کرد، مگر از طریق قیم یا ولی قانونی. با صدور حکم رفع حجر، این محدودیت ها رفع می شوند و فرد مثل هر شخص دارای اهلیت، می تواند در امور خود دخالت کند.
ماده قانونی رفع حجر
در قانون مدنی ماده ای به طور مستقیم با عنوان «ماده قانونی رفع حجر» وجود ندارد، اما مواد ۱۲۰۷ تا ۱۲۱۴ قانون مدنی و نیز مواد ۱۰۲ تا ۱۲۶ قانون امور حسبی به صورت غیرمستقیم به این موضوع می پردازند. طبق این مواد، هرگاه محجور از حالت حجر خارج شود، دادگاه می تواند با بررسی وضعیت جدید، حکم به رفع حجر صادر کند.
در خصوص صغیر، رسیدن به سن قانونی شرط رفع حجر است. در مورد مجنون، نظریه پزشکی قانونی و تایید دادگاه نیاز است و درباره سفیه، اثبات رشد و کفایت مالی با نظر دادگاه ملاک صدور حکم خواهد بود.
مراحل رفع حجر
فرایند رفع حجر با ارائه دادخواست شروع می شود. نمونه دادخواست رفع حجر باید به دادگاه خانواده محل اقامت قیم تقدیم شود. این دادخواست معمولاً توسط خود محجور، ولی، قیم یا دادستان ارائه می شود.
- مرحله اول، ثبت دادخواست و ارجاع پرونده به شعبه صالح است. در مرحله دوم، دادگاه دستور بررسی وضعیت فرد را صادر می کند. در صورت نیاز، از پزشک قانونی استعلام می شود. سؤالات پزشک قانونی برای رفع محجوریت شامل ارزیابی سطح درک، توانایی تشخیص منفعت و ضرر و میزان ثبات رفتاری است.
- در مرحله سوم، نظریه پزشکی قانونی ملاک تصمیم دادگاه قرار می گیرد. اگر پزشک قانونی رفع حجر را تایید کند، قاضی وارد صدور حکم می شود. در غیر این صورت، درخواست رد خواهد شد یا رسیدگی متوقف می ماند.
- مرحله چهارم، صدور حکم رفع حجر است. این حکم باید به ثبت احوال، دفاتر اسناد رسمی و نهاد های مالی ابلاغ شود تا فرد از حالت محدودیت خارج گردد.
نمونه دادخواست رفع حجر
در نمونه دادخواست رفع حجر باید مشخصات کامل محجور، مشخصات قیم یا ولی قانونی، سابقه صدور حکم حجر و دلایل رفع آن درج شود. همچنین پیوست نظریه پزشک متخصص یا گواهی رشد نیز الزامی است. در مواردی که قیم یا ولی با رفع حجر مخالفت دارند، دادگاه با بررسی مدارک مستقل از نظر آن ها تصمیم گیری می کند.
دادخواست باید در سربرگ مخصوص تنظیم شده و به ضمیمه مدارک هویتی و استشهاد محلی یا نظریه پزشکی باشد. تنظیم دقیق این دادخواست می تواند مسیر رسیدگی را تسریع کند.
سؤالات پزشک قانونی برای رفع محجوریت
پزشک قانونی با انجام مصاحبه، تست های روان سنجی و بررسی سابقه دارویی یا پزشکی، نظریه خود را اعلام می کند. سؤالات پزشک قانونی برای رفع محجوریت معمولاً شامل مواردی از این قبیل است:
- آیا فرد در درک و فهم مفاهیم ساده دچار مشکل است؟
- آیا قدرت تصمیم گیری عقلایی در مسائل مالی دارد؟
- آیا علائم اختلال روانی یا زوال عقل باقی مانده است؟
- آیا روند درمان کامل شده و بدون عارضه است؟
این ارزیابی ها معمولاً توسط روان پزشک انجام می شوند و نقش کلیدی در صدور حکم دارند.
رسیدگی به دعوای حجر در صلاحیت کدام دادگاه است
موضوع صلاحیت دادگاه در رسیدگی به دعاوی مربوط به حجر، از موارد مهم اختلافی است. پرسش رایج این است که رسیدگی به دعوای حجر در صلاحیت کدام دادگاه است؟ پاسخ این است که دادگاه خانواده محل اقامت قیم صلاحیت دارد، نه محل اقامت خود محجور.
در قانون امور حسبی نیز به این موضوع اشاره شده که تمامی دعاوی مربوط به قیمومت، حجر و رفع آن در صلاحیت دادگاه خانواده ای است که قبلاً حکم حجر را صادر کرده یا قیم را منصوب کرده است.
آثار صدور حکم رفع حجر
پس از صدور حکم رفع حجر، شخص محجور دیگر تحت سرپرستی قیم نخواهد بود. تمام اختیارات مالی و حقوقی به خود او باز می گردد. کارت شناسایی و مدارک هویتی قبلی باید اصلاح شوند. همچنین کلیه محدودیت ها در بانک ها، دفاتر ثبت و دستگاه های دولتی لغو می گردند.
وکیل محجورین : اگر قیم مالیاتی یا قانونی داشته باشد، با صدور این حکم عزل می شود. همچنین شخص رفع حجر شده می تواند علیه تصمیمات نادرست دوران قیمومت، طرح دعوا یا اعتراض کند.
درخواست مجدد در صورت رد رفع حجر
در صورتی که دادگاه با رفع حجر موافقت نکند، درخواست کننده می تواند مجدداً دادخواست بدهد. شرط آن است که شرایط جدیدی به وجود آمده باشد، مانند بهبود وضعیت روانی یا صدور گواهی جدید از پزشک قانونی. محدودیتی برای تعداد دفعات درخواست رفع حجر وجود ندارد، اما هر بار باید مدارک و دلایل جدید ارائه شود.
دعاوی مرتبط با حجر و رفع آن پیچیدگی های خاصی دارد. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان نیاز به پیگیری حقوقی برای رفع حجر دارید، کارشناسان مجموعه حقوقی وکیل نادری آماده ارائه مشاوره تخصصی، تنظیم دادخواست، دفاع در دادگاه و پیگیری تمام مراحل قانونی هستند. توصیه می شود برای کسب اطلاعات بیشتر به مقالات صدور حکم حجر و نصب قیم مراجعه کنید.
سوالات مربوطه
آیا رفع حجر نیاز به تایید پزشکی قانونی دارد؟
بله. در اکثر موارد، نظریه پزشکی قانونی مبنای تصمیم دادگاه قرار می گیرد.
اگر قیم با رفع حجر مخالفت کند، تکلیف چیست؟
مخالفت قیم مانع رسیدگی نیست. دادگاه بر اساس نظریه کارشناسی تصمیم گیری می کند.
آیا بعد از صدور حکم رفع حجر، نیاز به اصلاح مدارک هست؟
بله. مدارک هویتی، سوابق بانکی و اسناد باید با حکم جدید به روزرسانی شوند.
