مشاوره تخصصی موانع ارث ؛ چه عواملی مانع ارث بری اشخاص می شوند؟ ارث، یکی از نهاد های مهم در حقوق مدنی ایران است که از طریق آن، دارایی های متوفی پس از فوت به وراث قانونی منتقل می شود. با اینکه شرایط ارث در قانون مشخص و روشن است، اما همواره این پرسش مطرح می شود که:
آیا همه افرادی که دارای رابطه خویشاوندی یا سببی با متوفی هستند، از ارث برخوردار می شوند؟
- پاسخ منفی است.
وجود برخی شرایط خاص به عنوان موانع ارث در قانون مدنی موجب می شود حتی اگر فردی وارث محسوب شود، باز هم از ارث محروم گردد. شناخت این موانع برای اشخاصی که با موضوع تقسیم ترکه روبرو هستند اهمیت بسزایی دارد. این مقاله با سبک نگارش ساده و توام با بیان همه نکات اصلی برای مخاطبین عزیز، به بررسی موانع ارث در قانون مدنی و تمایز آن با مفاهیمی چون حجب در ارث و موجبات ارث می پردازد.
موجبات ارث در قانون مدنی چیست؟
قبل از بررسی موانع، لازم است با موجبات ارث آشنا شویم. موجبات ارث در قانون مدنی به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
نسب
- (خویشاوندی خونی): مانند رابطه پدر و فرزند، خواهر و برادر، اجداد و اولاد.
سبب
- (رابطه سببی): مانند رابطه زوجیت بین زن و شوهر.
بر این اساس، کسی می تواند از ارث برخوردار شود که یا خویشاوند نسبی متوفی باشد یا همسر قانونی او. طبیعتاً اقوام همسر یعنی زوج یا زوجه جزو طبقات ارث بر تلقی نمی شوند.
موانع ارث در قانون مدنی
اگرچه وجود رابطه نسب یا سبب، فرد را مستحق ارث می کند، اما قانونگذار مواردی را به عنوان موانع ارث معرفی کرده که مانع تحقق این حق می شود. مهم ترین موانع ارث در قانون مدنی عبارت اند از:
1- قتل مورث
در قتل مانع از ارث اگر وارث، عمداً مورث خود را بکشد، از ارث او محروم می شود. این مانع در صورتی اعمال می شود که قتل عمدی باشد، چه به صورت مستقیم (بالمباشره) یا به طور غیرمستقیم (بالتسبیب). البته در قتل خطایی یا قتل شبه عمد، این مانع محقق نمی شود.
2- کفر
طبق قانون، کافر از مسلمان ارث نمی برد. اگر متوفی مسلمان باشد، وارث غیرمسلمان نمی تواند ارث ببرد. اما عکس این موضوع در قانون نیز تصریح شده است؛ یعنی نه تنها مسلمان از کافر ارث می برد؛ بلکه در صورتی که حتی یک وارث مسلمان در هر طبقه و نسبتی برای شخص کافر مثل مسیحی یا یهودی وجود داشته باشد، شخص مسلمان تمام مال را به ارث می برد و به دیگران هیچ چیز نمی رسد.
3- لعان
در صورتی که زن و شوهر به واسطه اتهام زنا در دادگاه به یکدیگر لعان کنند. رابطه فرزندی نفی می شود و فرزند موردلعان از پدر ارث نمی برد.
4- نسب نامشروع (ولد الزنا)
فرزندی که از زنا متولد شده باشد، نه از پدر و مادر خود و نه از خویشاوندان آن ها ارث نمی برد. این موضوع یکی از بحث برانگیزترین موانع ارث در قانون مدنی است.
5- عدم حیات جنین
اگر جنین پس از تولد زنده نباشد، ارث نمی برد. قانون تصریح کرده است که شرط ارث بری جنین، زنده متولد شدن اوست؛ زیرا حمل پس از انعقاد نطفه قابلیت ارث بری را دارد ولی این حق او متزلزل است و با زنده به دنیا آمدن شخص حتی برای یک لحظه، او ارث می برد.
6- غیبت شخص مفقود الاثر
در صورتی که یکی از ورثه، غایب مفقودالاثر باشد، سهم او تا زمان تعیین وضعیت حقوقی اش (مثلاً اعلام موت فرضی یا بازگشت) محفوظ می ماند و به سایرین منتقل نمی شود.
7- بردگی (مربوط به گذشته)
در گذشته، اگر وارثی برده بود، نمی توانست ارث ببرد. با لغو برده داری، این مورد در عمل منسوخ شده و جنبه تاریخی دارد.
تفاوت حجب با موانع ارث
در حقوق مدنی، مفهومی به نام حَجْب در ارث نیز مطرح است که نباید با موانع ارث اشتباه گرفته شود. در حجب، وارث به دلیل وجود وارثان نزدیک تر، از ارث محروم می شود؛ اما در «موانع ارث»، فرد صلاحیت ارث بردن را به کلی از دست می دهد، حتی اگر وارث نزدیک تری وجود نداشته باشد. بنابراین، حجب ناشی از اولویت در طبقات ارث است، اما مانع، مبتنی بر ویژگی های منفی شخص وارث است.
نکات مهم درباره اثبات موانع ارث
- اثبات وجود مانع، برعهده کسی است که ادعای آن را دارد.
- در صورت شک در وجود مانع، اصل بر عدم آن است و شخص از ارث بهره مند می شود.
- برخی موانع مانند قتل، نیاز به اثبات قطعی از طریق مراجع قضایی دارد.
وکیل نادری همراه شماست
شناخت موانع ارث در قانون مدنی برای جلوگیری از اختلافات خانوادگی و دعواهای پیچیده حقوقی اهمیت بسیاری دارد. بسیاری از مردم تصور می کنند صرف وجود نسبت نسبی یا سببی کافی برای ارث بردن است. در حالی که وجود موانعی نظیر قتل، لعان یا ولد الزنا بودن شخص می تواند این حق را به کلی منتفی کند. اگر در موقعیتی قرار دارید که درباره وجود یا عدم وجود مانع در مورد خود یا دیگران تردید دارید، حتماً با وکیل متخصص تقسیم ترکه مشورت نمایید تا از تضییع حقوق شما جلوگیری شود.
برای دریافت مشاوره حقوقی تخصصی درباره موانع ارث، حجب در ارث، یا موجبات ارث، با کارشناسان حقوقی ما در مجموعه وکیل نادری تماس بگیرید. ما با تکیه بر دانش روز و تسلط بر آخرین تحولات قانونی و رویه های اداری، همراه مطمئن شما در مسیر استیفای حقوق ارثی تان هستیم.
پیشنهاد می کنیم مقالات مرتبط زیر را نیز مطالعه فرمایید:
سوالات کلیدی
اگر کسی در دفاع مشروع پدرش را کشته باشد، آیا از ارث محروم می شود؟
خیر، قتل در صورتی مانع ارث می شود که عمدی و بدون مجوز قانونی باشد. دفاع مشروع مانع ارث نیست.
آیا فرزند متولد از رابطه نامشروع می تواند از مادر خود ارث ببرد؟
خیر، طبق قانون مدنی ایران، فرزند نامشروع نه از مادر و نه از پدر ارث نمی برد. (اطلاعات تکمیلی در مقاله وضعیت ارث فرزند نامشروع )
اگر وارثی متهم به قتل مورث باشد اما جرمش اثبات نشود، چه می شود؟
تا زمانی که قتل به صورت قطعی و با رای دادگاه اثبات نشده باشد. اصل بر برائت است و شخص از ارث محروم نمی شود.
