تنفیذ وصیت نامه ؛ شرایط و نحوه طرح این دعوا در دادگاه چگونه است؟ در نظام حقوقی ایران، وصیت نامه یکی از نهاد های مهم برای تعیین تکلیف اموال متوفی پس از فوت اوست. اما صرف نوشتن وصیت نامه به معنای قابلیت اجرا و اعتبار آن نیست. برای اینکه وصیت نامه قابلیت اجرایی پیدا کند، و معتبر باشد، گاه نیاز به تنفیذ آن از سوی دادگاه وجود دارد.
دعوای تنفیذ وصیت نامه در مواردی مطرح می شود که بازماندگان، به ویژه وراث، نسبت به اصالت، اعتبار یا مفاد آن تردید یا اختلاف دارند. در این مقاله سعی شده است شرایط، مدارک لازم، نحوه رسیدگی و نکات کلیدی مربوط به تنفیذ وصیت نامه با زبانی ساده و کاربردی بیان شود تا اگر شما نیز در چنین موقعیتی هستید، بدانید از کجا باید شروع کنید.
تنفیذ وصیت نامه یعنی چه؟
تنفیذ وصیت نامه در لغت به معنای تأیید و قابل اجرا کردن وصیت نامه است. در عالم حقوق، زمانی که فردی پس از فوت، وصیت نامه ای بر جای می گذارد، ممکن است اجرای آن بدون تأیید دادگاه ممکن نباشد؛ به ویژه اگر وصیت نامه از نوع عادی باشد یا مورد اعتراض برخی از وراث واقع شود. در این شرایط، شخص ذی نفع می تواند با تنظیم نمونه دادخواست تنفیذ وصیت نامه، از دادگاه بخواهد که وصیت نامه را تنفیذ کرده و اجرای آن را تأیید کند.
انواع وصیت نامه و جایگاه تنفیذ
وصیت نامه ها در حقوق ایران به سه دسته رسمی، خودنوشت (عادی) و سری تقسیم می شوند. در صورتی که وصیت نامه رسمی در دفاتر اسناد رسمی ثبت شده باشد، معمولاً نیاز به تنفیذ ندارد. اما در مورد وصیت نامه های عادی، مراجعه به دادگاه برای تنفیذ امری ضروری است. در اینجا رای وحدت رویه تنـفـیذ وصـیت نامـه نقش تعیین کننده ای دارد؛ به خصوص برای روشن شدن حدود اعتبار وصیت نامه عادی.
اهمیت رای وحدت رویه در دعوای تنفـیذ وصیـت نامـه
یکی از مهم ترین آرای صادره در این حوزه، رای وحدت رویه در مورد وصیت نامه عادی صادره در سال ۱۳۵۱ است که بیان می کند اگر برخی از وراث، وصیت نامه عادی را تأیید کرده باشند، همان میزان از وصیت نسبت به سهم آنان نافذ خواهد بود و نیازی به تأیید سایر وراث نیست. بنابراین، اگر حتی تنها بخشی از وراث وصیت نامه را بپذیرند، می توان با استناد به این رأی، درخواست تنفیذ کرد.
همچنین در رای وحدت رویه شماره ۳۷ صادره در سال ۱۳۶۳، بر لزوم رعایت قواعد فقهی و احوال شخصیه برای ایرانیان غیرشیعه در امور وصیت تأکید شده و دادگاه ها را ملزم به تبعیت از قواعد مذهبی مربوط به آنان در رسیدگی به دعوای تنـفیذ وصـیت نـامه کرده است.
مدارک لازم برای تنفیذ وصیت نامه
اگر شما قصد دارید برای تنفیذ وصیت نامه به دادگاه مراجعه کنید، حتماً باید این مدارک را تهیه و ضمیمه دادخواست نمایید:
- اصل وصیت نامه
- گواهی فوت موصی
- شناسنامه و کارت ملی وراث و موصی
- گواهی انحصار وراثت
- نمونه دادخواست تنـفـیذ وصیـت نامـه تنظیم شده بر اساس نوع وصیت و مفاد آن
چه کسانی می توانند دعوای تنفیذ وصیت نامه را مطرح کنند؟
هر ذی نفعی در وصیت نامه، اعم از ورثه یا شخصی که به نفع او وصیتی شده است، می تواند درخواست تنفیذ بدهد. اما در صورت اعتراض دیگر وراث، لازم است موضوع در دادگاه مورد بررسی قرار گیرد. در این صورت، ارائه مستندات و استناد به رای وحدت رویه تنفیذ وصیت نامه نقش پررنگی در صدور رأی دادگاه دارد.
اعتراض به تنـفیذ وصـیت نـامه
در برخی موارد، یکی از وراث یا افراد ذی نفع، به وصیت نامه یا اجرای آن معترض است؛ در این صورت، اعتراض به تنـفیذ وصـیت نامـه باید از سوی معترض با تنظیم دادخواست جداگانه و ارائه دلایل کافی از جمله ادعای جعل، فقدان شرایط قانونی وصیت یا عدم اهلیت موصی مطرح شود. اگر اعتراض، وارد تشخیص داده شود دادگاه ممکن است تنفیذ را نپذیرد.
پیشنهاد می کنیم مقالات مرتبط زیر را جهت کسب اطلاعات بیشتر مطالعه فرمایید:
تعارض وصیت نامه عادی و وصیت نامه رسمی
وکیل نادری در کنار شماست
دعوای تنفـیذ وصیـت نامـه، مخصوصاً در مواردی که وصیت نامه از نوع عادی است یا بین وراث اختلاف وجود دارد، یکی از رایج ترین دعاوی در دادگاه در مورد امور حسبی است. برای موفقیت در این دعوا، شناخت قوانین، ارائه مستندات کافی و آشنایی با رویه های قضایی از جمله رای وحدت رویه در مورد وصیت نامه عادی ضروری است که در متن نیز به دو رای وحدت رویه مرتبط با بحث اشاره کردیم. مشورت با وکیل متخصص ارث، می تواند مسیر طرح دعوا را هموارتر کند و از تضییع حقوق شما جلوگیری نماید.
در صورتی که برای تنظیم دادخواست یا بررسی اعتبار وصیت نامه نیاز به مشاوره حقوقی دارید، می توانید از خدمات تخصصی مجموعه حقوقی وکیل نادری بهره مند شوید.
پرسش های مربوطه
آیا وصیت نامه عادی بدون تأیید دادگاه هم معتبر است؟
در مواردی که همه وراث وصیت نامه را تأیید کرده باشند، نیازی به تنفیـذ نیست. اما اگر اختلافی وجود داشته باشد، دادگاه با بررسی مدارک، نسبت به تـنفیذ تصمیم می گیرد.
اگر تنها برخی از وراث وصیت نامه را قبول داشته باشند، آیا می توان آن را اجرا کرد؟
بله، طبق رای وحدت رویه دیوان عالی کشور، وصیت نامه عادی در مورد سهم وراثی که آن را قبول کرده اند نافذ است.
اعتراض به تنفـیذ وصیـت نامـه چگونه انجام می شود؟
وراث یا ذی نفعان می توانند با ارائه دلایلی مانند جعل، بی اعتباری یا عدم اهلیت موصی، به تنفیذ وصیت نامه اعتراض کنند و دادگاه در این خصوص تصمیم گیری خواهد کرد.
